Producent zapewnia, że możesz wrzucić to do toalety. Hydraulik może mieć zupełnie inne zdanie

O tym, żeby nie wrzucać do toalety podpasek i tamponów, wie niemal każdy. Kanalizację częściej zatykają jednak rzeczy, które wyglądają niewinnie albo mają na opakowaniu zapewnienie, że można je spłukać. Za każdą z nich stoi inny mechanizm i lepiej go zrozumieć, niż uczyć się listy zakazów.
- Chusteczki „flushable”: włókno, które nie odpuszcza
- Tłuszcz: nie tylko zastyga, ale też zamienia się w mydło
- Resztki jedzenia i papier: małe rzeczy, duże skutki
Chusteczki „flushable”: włókno, które nie odpuszcza
Papier toaletowy składa się z krótkich włókien celulozy, które po namoczeniu zaczynają się rozdzielać i w rurach przechodzą w zawiesinę. Chusteczki nawilżane robi się z włókniny, (czyli splątanych i spojonych włókien), która ma wytrzymać tarcie i wilgoć. Ta sama cecha czyni je kłopotliwymi w kanalizacji. Badacze z Berlina ustalili wspólnie z tamtejszymi wodociągami, że takie chusteczki nie rozpadają się jak papier, tylko tworzą duże skupiska, które mogą blokować rury i pompy. Testy Consumer Reports pokazały to wprost: papier toaletowy rozpadał się w wirującej wodzie szybko, a chusteczki „do spłukiwania” nie rozpadły się nawet po dziesięciu minutach w mikserze.
Napis na opakowaniu niczego nie gwarantuje, bo brak jednej, powszechnej definicji słowa „spłukiwalne”. W teście amerykańskiego zakładu kanalizacyjnego dziesięć popularnych marek przeszło 30–40 minut przez około 900 metrów sieci i dziewięć z nich się nie rozpadło. Papier toaletowy oraz dwa produkty importowane rozpadły się całkowicie. Klient nie ma jak sprawdzić, do której grupy należy wybrana przez niego marka. W przepompowniach splątane włókna blokują wirniki, a rachunek za naprawę może trafić do właściciela nieruchomości, z której pochodził zator.

Tłuszcz: nie tylko zastyga, ale też zamienia się w mydło
Popularne wyobrażenie mówi, że olej wlany do zlewu stygnie w rurze i się klei. To tylko część prawdy. Naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej wykazali, że twarde złogi w kanałach to w istocie mydło. Sam tłuszcz takich złogów nie tworzy, musi się najpierw rozłożyć na glicerol i wolne kwasy tłuszczowe, które reagują z wapniem obecnym w sieci i tworzą nierozpuszczalne sole. Płyn do naczyń problemu nie rozwiązuje: tłuszcz rozproszony przez detergent nadal płynie do sieci i osadza się dalej od zlewu.
Tak powstają „fatbergi”. Craig Rance, specjalista ds. komunikacji kampanii w Thames Water, porównywał je do muru: chusteczki są cegłami, tłuszcz zaprawą. Mydlane złogi oblepiają odpady, które się nie rozkładają, i twardnieją. Największy fatberg znaleziony w Londynie w 2017 roku miał około 250 metrów długości i szacowaną masę 130 ton. Zaczynają się zwykle na zakrętach i łączeniach rur, gdzie jest się czego uczepić.
Resztki jedzenia i papier: małe rzeczy, duże skutki
Kości, obierki czy fusy kawy wydają się niegroźne, bo są „organiczne”. Rury nie są jednak przystosowane do odpadów stałych. Resztki osadzają się tam, gdzie zmienia się kierunek przepływu, a tłuszcz i chusteczki dodatkowo je wiążą. Gdy ścieki są chłodne, tłuszcz twardnieje i osadza się na ściankach, przez co przekrój rury stopniowo się zwęża. Potem wystarczy kość albo grudka fusów, żeby zator się domknął. Ponadto odpadki w toalecie przyciągają gryzonie – przede wszystkim szczury. W sieci nietrudno znaleźć zdjęcia szczurów wychodzących właśnie z muszli klozetowej i niestety nie są to fantazje AI.
W przydomowej oczyszczalni mechanizm jest jeszcze inny. Pracę wykonują tam bakterie, więc szkodzi wszystko, co je osłabia. Producenci i dokumentacje oczyszczalni wymieniają środki czyszczące, które spowalniają aktywność osadu, oraz tłuszcze blokujące tlen.