Krakowski „Manhattan” wraca. Ale plan ma poważne problemy
Nowe Miasto – ochrzczone mianem „krakowskiego Manhattanu” – miało stać się futurystyczną, częściowo samowystarczalną dzielnicą z rozległymi przestrzeniami publicznymi. W planach: aż 700 hektarów między Płaszowem a Rybitwami i zupełnie nowy rozdział dla Krakowa. Choć pierwotną wizję odrzucono, pomysł wcale nie zniknął. Co z niego zostało, co już się dzieje i jakie decyzje zapadły po cichu? Sprawdzamy plany i to, na jakim etapie naprawdę jest ich realizacja.
- Zielony „Manhattan” w Krakowie wraca
- Fundusze i sprzeciw firm blokują Rybitwy
- Deweloperzy naciskają na nowy plan
- Chaos planistyczny i ryzyka dla dzielnicy
- Kompromis w planie: mieszkaniówka i przemysł
Zielony „Manhattan” w Krakowie wraca
Koncepcja narodziła się jeszcze w 2021 roku. W strefie wieżowców zakładano budowę łącznie 20 budynków — czterech dominujących o wysokości ok. 140–150 m oraz kilkunastu niższych, dochodzących do 100 m. W założeniach miało tam zamieszkać nawet 100 tys. osób.
Oprócz mieszkań przewidywano także przestrzenie biurowe i szeroki wachlarz usług, a do tego dużo zieleni — z parkiem, który miałby szansę stać się największym dotąd w Krakowie. Całość miała działać jak częściowo samowystarczalne Nowe Miasto, zaprojektowane tak, by codzienne sprawy dało się załatwić na miejscu.
Lokalizacja została wybrana z konkretnych powodów. Dziś te tereny mają przeznaczenie przemysłowe, co w praktyce sprzyja degradacji środowiska na dużą skalę. Pomysł miał być jednym z elementów zwrotu w stronę bardziej zrównoważonego rozwoju Krakowa. Dodatkowo nowe mieszkania miały powstawać pod nadzorem miasta — nie wyłącznie według scenariusza narzuconego przez dewelopera.
Przekształcenie tak rozległego obszaru to jednak operacja na ogromną skalę — być może nawet zbyt duża jak na realia. Z tego powodu nowy plan zagospodarowania nie przeszedł. W 2023 roku radni odrzucili projekt w głosowaniu. Teraz, w 2025 roku, temat wraca. Czy Kraków faktycznie doczeka się zielonego „Manhattanu”?
Fundusze i sprzeciw firm blokują Rybitwy
Realizację projektu blokują dziś dwa zasadnicze problemy: brak wystarczających pieniędzy oraz silny sprzeciw części przedsiębiorców. Rybitwy od lat funkcjonują jako strefa przemysłowa — właśnie takie przeznaczenie tego obszaru wskazywał plan z 2013 roku. Nic dziwnego, że na początku miasto zachęcało firmy do przenoszenia tu działalności i inwestowania. Co więcej, jeszcze w 2019 roku wydawano zgody na budowę kolejnych obiektów przemysłowych. Równolegle jednak powstawała koncepcja nowej dzielnicy mieszkaniowej. Taki kierunek, mimo wcześniejszych ustaleń, zakładało studium z 2014 roku. W efekcie wielu przedsiębiorców ma poczucie, że zostali postawieni w trudnej sytuacji i wprowadzeni w błąd. Z jednej strony nowoczesna, ekologiczna dzielnica mogłaby przynieść korzyści środowisku i poprawić jakość przestrzeni, z drugiej — dla właścicieli terenów przemysłowych oznaczałaby realne, ogromne straty. W praktyce wdrożenie planu może wyhamować rozwój firm, a w skrajnych przypadkach nawet doprowadzić do zakończenia działalności.
Deweloperzy naciskają na nowy plan
Żeby było jeszcze ciekawiej – deweloperzy zdążyli już kupić część terenów przewidzianych pod zabudowę mieszkaniową. Zakładali, że nowy plan zostanie poprowadzony dokładnie w kierunku, który wcześniej sugerowali radni.
Tymczasem budowa zupełnie nowej dzielnicy to ogromne wydatki nie tylko na same budynki, ale też na zieleń, przebudowę dróg oraz rozbudowę sieci transportowej. Jeden z radnych zestawił skalę tych zamierzeń z przedsięwzięciem na miarę Nowej Huty. Na dodatek likwidacja strefy przemysłowej oznaczałaby konieczność wypłaty bardzo wysokich odszkodowań – w 2023 roku szacowanych na około 2 miliardy złotych. To właśnie ten wątek był jednym z głównych powodów, dla których głosowanie nad nowym planem przesunięto w czasie.
W efekcie deweloperzy również mówią o poczuciu wprowadzenia w błąd i naciskają, by zrealizować przynajmniej część inwestycji.
Chaos planistyczny i ryzyka dla dzielnicy
Zamieszanie wynikające z rozbieżności między miejscowym planem zagospodarowania a zapisami studium rodzi kolejne problemy i niejasności. Jednym z najpoważniejszych kłopotów pozostaje sąsiedztwo oczyszczalni ścieków z planowanym Nowym Miastem. Co gorsza, w okolicy działa kilka sortowni odpadów z bezterminowymi decyzjami — mogą funkcjonować dalej niezależnie od nowych ustaleń planistycznych, a samorząd praktycznie nie ma narzędzi, by to zmienić. W praktyce oznacza to realne ryzyko pogorszenia jakości powietrza i potencjalnych uciążliwości środowiskowych dla mieszkańców dzielnicy, która miała uchodzić za prestiżową i projektowaną w duchu ekologii.
Do tego dochodzi kwestia terenów zalewowych: część obszaru przewidzianego pod inwestycję leży na terenach narażonych na podtopienia. Poza innymi kosztami trzeba byłoby więc brać pod uwagę albo przebudowę układu odprowadzania wód (np. przekierowanie przepływów), albo przygotowanie infrastruktury i zabudowy na okresowe zalania.
Kompromis w planie: mieszkaniówka i przemysł
Kolejny krok wykonali inwestorzy, których działki leżą poza spornym obszarem. Teren oddalony od bezpośredniego sąsiedztwa hal i zakładów przemysłowych wciąż ma realny potencjał, by w przyszłości przeznaczyć go pod zabudowę mieszkaniową. Wśród pomysłów na poprawę jakości powietrza pojawia się m.in. uszczelnienie zbiorników w oczyszczalni. Jednocześnie część przedsiębiorstw musiałaby zakończyć działalność albo przeorganizować ją zgodnie z nowymi założeniami planu. Rozważane jest też przekierowanie profilu firm na taki, który lepiej odpowiada obecnym potrzebom. To jednak wciąż nie usuwa sedna problemu.
Za krok w dobrą stronę uznaje się zapowiadane usprawnienia w układzie drogowym. Widać presję inwestorów i deklarowaną gotowość radnych do szukania rozwiązań. Pod koniec 2023 roku przeprowadzono też konsultacje z mieszkańcami — zgodzili się na kompromis, ale pod warunkiem, że będzie rozsądny i szczegółowo dopracowany. Do zrobienia pozostaje m.in. poprawa komunikacji, ograniczenie uciążliwego zapachu z oczyszczalni oraz wyraźne oddzielenie strefy przemysłowej od mieszkaniowej pasami zieleni. Na ten moment brakuje jednak konkretnych decyzji. Pozostaje czekać na nowe propozycje, które będą do przyjęcia dla wszystkich stron.