Zaskakujące piękno PRL-u: osiedla, które zadziwiają do dziś!
Chociaż bloki z wielkiej płyty często kojarzą się z szarością i jednolitością, można wśród nich odnaleźć prawdziwe architektoniczne perełki. Odważne koncepcje, oryginalne układy urbanistyczne i funkcjonalne rozwiązania z czasów PRL-u wciąż wzbudzają podziw. Odkryj wyjątkowe osiedla, które udowadniają, że budynki z prefabrykatów także mogą posiadać unikalny styl.
- Renowacja osiedli z wielkiej płyty: konieczność czy wybór?
- Zaspa: osiedle na dawnym lotnisku w Gdańsku
- Architektura PRL-u: Katowickie Kukurydze i Gwiazdy
- Łódzki Manhattan: Architektura z minionej epoki
Renowacja osiedli z wielkiej płyty: konieczność czy wybór?
Większość budynków z prefabrykatów wymaga pilnej modernizacji – jeśli nadal będziemy je ignorować, wkrótce będą nadawać się jedynie do zburzenia. Eksperci przypominają, że wspomniane osiedla, według początkowych projektów miały przetrwać jedynie pół wieku. Niemniej jednak, pewni zarządcy nadal nie zdecydowali się na docieplenie budynków – czasem decydują o tym względy finansowe, a czasem wyjątkowe cechy architektoniczne bloków z prefabrykatów. Entuzjaści surowej, socrealistycznej estetyki dostrzegają ukryte piękno w osiedlach z czasów PRL-u. Osoby, które cenią sobie szarość i minimalizm, jako przykład architektury modernistycznej z tamtych czasów wskazują na przykład:
- Osiedle Zawiszów w Świdnicy,
- Osiedle Korfantego w Rybniku,
- Tarasowce w Krakowie,
- Kokociniec w Katowicach.
Świdnickie osiedle zyskało popularność dzięki różnobarwnym balkonom oraz ich charakterystycznej obudowie z blachy trapezowej. Na osiedlu Korfantego znajduje się unikalna wielka płyta, która jest zdobiona wzorami nawiązującymi do Azji Centralnej. W Rybniku, podobnie jak na osiedlu Kokociniec w Katowicach, nie brak budynków pokrytych vitromozaiką. Krakowskie budowle uzyskały swoją nazwę dzięki dolnym kondygnacjom o tarasowym układzie.
Zaspa: osiedle na dawnym lotnisku w Gdańsku
Rozległe osiedle Zaspa powstało na terenie dawnego lotniska, które zostało zbudowane jeszcze w czasach międzywojennych. Co ciekawe, wciąż można dostrzec fragment starego pasa startowego – w jego pobliżu powstają obecnie liczne projekty deweloperskie. Gdańska Zaspa imponuje swoją rozległością, ale wyróżnia się przede wszystkim unikalnym planem urbanistycznym. Pas startowy dzieli ją na dwie części – Zaspę Młyniec oraz Zaspę Rozstaje.
Wysokość i rozciągłość budynków na Zaspie zostały zaplanowane w taki sposób, aby osiedle przypominało plastry miodu. Architekci zastosowali układ sześciokątny i zapewnili szerokie odstępy. Wolne przestrzenie zostały zagospodarowane terenami zielonymi, a także punktami usługowymi, szkołami czy przychodniami. Obecnie Zaspa jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych osiedli z wielkiej płyty – pod oknami tych budynków odbywało się wiele manifestacji i spotkań, które na stałe wpisały się w polską historię.
Architektura PRL-u: Katowickie Kukurydze i Gwiazdy
Katowickie Osiedle Tysiąclecia jest jednym z przykładów architektury z okresu PRL-u. Zyskało popularność dzięki unikalnym „kukurydzom” – budynkom z lat 80., które swoim wyglądem przypominają kolby kukurydzy. Wysokie, 27-piętrowe konstrukcje były oparte na nowatorskich założeniach – mimo swoich dużych rozmiarów nie miały przytłaczać. Udało się zrealizować tę wizję, a apartamenty w słynnych kukurydzach są obecnie jednymi z najdroższych nieruchomości, które cieszą się dużym zainteresowaniem wśród mieszkańców Katowic.
Autorzy tego projektu – Henryk Buszko oraz Aleksander Franta – zaprojektowali także katowickie Gwiazdy. To popularna nazwa osiedla Walentego Roździeńskiego, składającego się z siedmiu budynków o gwiaździstej formie. Każdy z tych bloków mieści ponad tysiąc lokatorów, zajmując przy tym stosunkowo niewiele miejsca. Budynki mają kształt ośmioramiennych gwiazd – ta dobrze przemyślana koncepcja gwarantuje doskonałe oświetlenie mieszkań oraz dobrą cyrkulację powietrza, co przyczynia się do zmniejszenia strat ciepła w lokalach.
Łódzki Manhattan: Architektura z minionej epoki
Ogromne konstrukcje Śródmiejskiej Dzielnicy Mieszkaniowej, które dominują nad panoramą miasta, nie bez powodu zyskały miano łódzkiego Manhattanu. Osiem wysokościowców robiło ogromne wrażenie w latach 80. XX wieku, gdy w Polsce brakowało budynków o podobnej skali. Te wieże miały być ucieleśnieniem marzenia o nowoczesnym mieście na miarę XXI wieku.
Obecnie łódzki Manhattan nie wzbudza większych emocji, lecz entuzjaści architektury nadal widzą w nim ważny symbol PRL-u. Wysokościowce na tym osiedlu to więcej niż monotonne, proste formy. Te budowle zaprojektowano z nachodzących na siebie modułów o różnorodnych wymiarach i wysokościach. Ciekawymi elementami są również charakterystyczne struktury na szczytach budynków oraz nieregularnie rozmieszczone balkony. Niestety, podczas ich budowy popełniono wiele zaniedbań, co w czasach PRL-u było dość częste. Dowiedz się o największych problemach bloków z wielkiej płyty.
Dla wielu z nas bloki z wielkiej płyty są jedynie synonimem brzydoty i symbolem minionych czasów. Warto jednak pamiętać, że architektura socrealistyczna nie zawsze ograniczała się do szarości i przewidywalnych wzorców. Okazuje się, że nawet budowle z prefabrykatów mogą przyjąć unikalną formę, a nowatorskie pomysły z tego okresu do dziś budzą podziw i uznanie.