Zobacz monumentalne sobowtóry PKiN – niektóre są jeszcze bardziej imponujące
Warszawski Pałac Kultury i Nauki jest symbolem miasta, który od lat wzbudza emocje – od zachwytu, przez ciekawość, aż po kontrowersje. Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że jego projekt nie powstał w izolacji. W rzeczywistości ten warszawski drapacz chmur ma swoje "siostry" w miastach takich jak Moskwa, Praga, Bukareszt, Ryga i innych państwach bloku wschodniego. Wszystkie te budowle wzniesiono w zbliżonym czasie, a łączy je charakterystyczny monumentalny styl, znany jako socrealizm z elementami nowojorskich drapaczy chmur z lat 30. XX wieku.
- Dziedzictwo Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie
- Warszawski kolos zainspirowany Moskwą
- Stalinowskie wieżowce poza Moskwą
- Charakterystyczne cechy monumentalnych budynków
- Socrealistyczny monumentalizm: dziedzictwo architektury
Dziedzictwo Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie
Pałac Kultury i Nauki powstał w latach 1952-1955. Oficjalnie był darem od ZSRR dla Polski, zapoczątkowanym przez Józefa Stalina – choć wiadomo, że decyzje polityczne w tamtym okresie nie dawały zbyt wielu możliwości do negocjacji. Z wysokością 237 metrów (270 m z iglicą) PKiN był najwyższym budynkiem w Polsce i symbolem powojennej potęgi architektonicznej. Z jednej strony imponował swoim rozmachem i szczegółami architektonicznymi, z drugiej – nie każdy w Warszawie był zadowolony z „podarunku” zza wschodniej granicy. Obecnie pełni funkcje kulturalne, edukacyjne i biurowe, a jego monumentalna sylweta nadal dominuje nad centrum miasta.
Warszawski kolos zainspirowany Moskwą
Warszawski gigant został zainspirowany moskiewską grupą siedmiu wysokościowców z lat 1947–1957, znaną jako „Siedem Sióstr”. Najbardziej okazały z nich, Uniwersytet Moskiewski, osiąga 240 metrów wysokości, a jego konstrukcja pochłonęła ogromne ilości stali, betonu i pracy tysięcy robotników, w tym także więźniów gułagów. Inne „Siostry” to m.in. Hotel Ukraina, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Dom na Kudrinskoj Płoszczadi, Budynek na Nabrzeżu Kotielniczeskim oraz Hotel Leningradskaya. Każda z nich charakteryzuje się swoimi unikalnymi elementami – smukłymi iglicami, monumentalnymi portykami czy zdobieniami na elewacjach – ale wszystkie mają wspólny monumentalny, reprezentacyjny charakter.
Stalinowskie wieżowce poza Moskwą
Warszawa nie była jedyną metropolią, która otrzymała „coś z Moskwy”. W wielu stolicach krajów bloku wschodniego wybudowano podobne obiekty:
- Hotel International, Praga – najwyższy stalinowski drapacz chmur w stolicy Czech, początkowo planowany jako schronienie dla kilkuset osób, obecnie działa jako hotel.
- Dom Wolnej Prasy, Bukareszt – 100 metrów wysokości, przez długi czas najwyższa konstrukcja w Rumunii, przypominająca skróconą wersję moskiewskich „Sióstr”.
- Akademia Nauk w Rydze – określana przez mieszkańców jako „tort urodzinowy Stalina”, pierwsza wysoka konstrukcja na Łotwie i jeden z najbardziej charakterystycznych punktów miasta.
Niedługo później powstały też budynki inspirowane moskiewskimi drapaczami chmur w Astanie i Kijowie – każdy z nich na swój sposób interpretuje socrealistyczną estetykę, czasami wyolbrzymiając ją na jeszcze większą skalę niż oryginalne „Siostry”.
Charakterystyczne cechy monumentalnych budynków
Co powoduje, że te budowle są tak charakterystyczne? Monumentalizm, symetria, smukłe iglice oraz efektowne portyki sprawiają, że od razu przyciągają uwagę. Z jednej strony miały zadania praktyczne – hotele, siedziby ministerstw, uniwersytety – z drugiej strony były symbolem siły państwa i socjalistycznej nowoczesności. W Moskwie ich sylwetki dominowały nad miejskim widokiem, a w krajach bloku wschodniego były zarówno oznaką prestiżu, jak i politycznego nacisku.
Socrealistyczny monumentalizm: dziedzictwo architektury
Obecnie zarówno w stolicy Rosji, jak i w regionie Europy Środkowo-Wschodniej te ogromne budowle stanowią świadectwo historii oraz są zabytkami architektury z XX wieku. Choć niegdyś wywoływały kontrowersje, dzisiaj są doceniane jako element miejskiego krajobrazu. Nadal przyciągają turystów oraz miłośników architektury, ukazując, że socrealistyczny monumentalizm miał znaczący wpływ nie tylko na Moskwę, ale także na całe generacje miast odbudowanych po wojnie w Europie Środkowo-Wschodniej.