Japończycy robią to od pokoleń. Polacy wydają tysiące złotych, żeby osiągnąć podobny efekt
W Polsce właściciele domów wydają tysiące złotych na klimatyzację, rolety zewnętrzne i nowoczesne systemy chroniące wnętrza przed przegrzewaniem. Tymczasem w tradycyjnej japońskiej architekturze od dawna wykorzystuje się znacznie prostsze rozwiązanie. Choć pomysł wydaje się banalny, odpowiednio zaprojektowany może znacząco poprawić komfort mieszkania. Dlaczego w Polsce nie wykorzystujemy częściej tego rozwiązania?
- Japońskie domy mają coś, czego często brakuje nowoczesnym budynkom
- Latem cień, zimą słońce. Na tym polega największa zaleta
- Dlaczego w Polsce tak rzadko projektuje się dachy w ten sposób?
- Czy japońskie rozwiązanie sprawdzi się w polskim klimacie?
Japońskie domy mają coś, czego często brakuje nowoczesnym budynkom
Charakterystycznym elementem tradycyjnych japońskich domów są szerokie okapy, które wystają daleko poza zewnętrzne ściany budynku. Często osłaniają drewniany taras lub wąską werandę nazywaną engawa. To przestrzeń łącząca wnętrze domu z ogrodem, pozwalająca odpoczywać na świeżym powietrzu, a jednocześnie pozostawać pod dachem.
Takie rozwiązanie nie jest wyłącznie elementem estetycznym. W wielu regionach Japonii lata są gorące i wilgotne, a intensywne opady deszczu mogą stanowić dodatkowe wyzwanie dla budynków. Szerokie okapy pomagają chronić elewację przed deszczem oraz ograniczają ilość promieniowania słonecznego docierającego do okien.
Co szczególnie interesujące, odpowiednio dobrany okap może chronić wnętrze przed przegrzewaniem latem, nie odcinając całkowicie dostępu do słońca zimą. Wynika to ze zmieniającej się wysokości słońca nad horyzontem w ciągu roku.
Latem cień, zimą słońce. Na tym polega największa zaleta
Latem słońce znajduje się wysoko nad horyzontem, szczególnie w godzinach południowych. Szeroki okap może wówczas rzucać cień na okna i ograniczać nagrzewanie pomieszczeń.
Zimą sytuacja wygląda inaczej. Słońce porusza się znacznie niżej, dzięki czemu jego promienie mogą docierać pod okap i wpadać do wnętrza przez przeszklenia. W ten sposób budynek może korzystać z naturalnych zysków słonecznych w chłodniejszych miesiącach.
To jedna z podstawowych zasad projektowania pasywnego, czyli takiego, które wykorzystuje warunki naturalne do poprawy komfortu cieplnego budynku.
Nie oznacza to jednak, że każdy szeroki okap automatycznie zapewni taki efekt. Znaczenie mają jego głębokość, wysokość okien, orientacja budynku względem stron świata oraz lokalne warunki nasłonecznienia.
Najłatwiej wykorzystać tę zasadę na elewacji południowej. Od strony wschodniej i zachodniej, gdzie promienie słoneczne padają pod niższym kątem, sam poziomy okap może nie wystarczyć.
Dlaczego w Polsce tak rzadko projektuje się dachy w ten sposób?
Współczesne polskie budownictwo jednorodzinne od lat podlega zmieniającym się trendom. Popularne są proste bryły, duże przeszklenia oraz dachy z niewielkimi okapami lub całkowicie ich pozbawione. W przypadku nowoczesnych domów brak wystającego okapu jest wręcz charakterystycznym elementem architektury.
Nie oznacza to, że szerokie okapy są w Polsce nieznane. Można je znaleźć w tradycyjnym budownictwie drewnianym, domach podhalańskich czy starszych budynkach wiejskich. Jednak w części współczesnych projektów większą uwagę poświęca się minimalistycznej estetyce niż wykorzystaniu okapu do naturalnego zacieniania.
Warto też pamiętać, że szeroki okap nie pasuje do każdej konstrukcji. Jego wykonanie wymaga odpowiedniego zaprojektowania więźby lub innych elementów nośnych, a większy wysięg oznacza dodatkowe obciążenia, między innymi od wiatru i śniegu.
Czy japońskie rozwiązanie sprawdzi się w polskim klimacie?
Polska i Japonia różnią się pod względem warunków klimatycznych, dlatego nie wszystkie tradycyjne rozwiązania można bezpośrednio przenieść z jednego kraju do drugiego.
W Polsce szczególne znaczenie mają zimowe straty ciepła, obciążenia śniegiem i zmienne warunki atmosferyczne. Zbyt głęboki okap może ograniczać dopływ naturalnego światła do pomieszczeń, szczególnie w okresie jesienno-zimowym.
Z drugiej strony coraz częstsze problemy z przegrzewaniem budynków sprawiają, że odpowiednie zacienienie okien staje się ważnym elementem projektowania domów.
Najlepszym rozwiązaniem nie musi być więc kopiowanie tradycyjnego japońskiego dachu. Znacznie rozsądniej jest wykorzystać samą zasadę jego działania i dostosować ją do konkretnego budynku.
W nowym domu można odpowiednio zaprojektować wysięg okapu, natomiast w istniejącym rozważyć montaż pergoli, markizy lub zewnętrznych elementów zacieniających. Wybór powinien zależeć od orientacji okien, konstrukcji budynku i oczekiwanego efektu.