Ten element trzyma cały dach. Jeden błąd przy montażu może skończyć się katastrofą
Dobrze wykonana więźba dachowa może przetrwać nawet sto lat i jest niewątpliwie jednym z najważniejszych elementów domu. Ciężar pokrycia dachowego, śniegu i naporu wiatru musi być przeniesiony na ściany zewnętrzne. W tym celu pary krokwi połączone belką kalenicową są ustawione dolnymi końcami na poziomych belkach zwanych murłatami, ułożonych na ścianach. Od tego, jakie będzie mocowanie murłaty do muru oraz połączenie krokwi z murłatą zależy trwałość i bezpieczeństwo dachu, a tym samym i całego budynku.
- Murłata – przeznaczenie i wymiary
- Mocowanie murłaty do muru
- Dlaczego murłata ma kwadratowy przekrój?
- Sposoby łączenia krokwi z murłatą
- Nie tylko mocowanie murłaty jest ważne
Murłata – przeznaczenie i wymiary
Każdy element dachu ma ważną rolę do spełnienia, a jakość jego wykonania i rodzaj materiału decydują o trwałości budynki i bezpieczeństwie jego mieszkańców. Gdyby ktoś pokusił się o ranking części składowych dachu według kryterium ważności, murłata z pewnością znalazłaby się w czołówce listy.
Murłata, czyli dawna namurnica (nie nadmurnica), jest drewnianą belką ułożoną poziomo na murze budynku. Ściśle biorąc, murłata jest mocowana do wieńca, czyli betonowej belki łączącej strop i ściany, i usztywniającej cały budynek. Namurnica (jak niektórzy mówią: nadmurnica) służy bezpośrednio do mocowania krokwi. Czasem, głównie w budynkach niemieszkalnych, krokwie są mocowane do wieńca, jednak najczęściej prowadzi się montaż drewna krokwi z drewnem murłaty.
To murłaty przenoszą na ściany ciężar pokrycia dachowego, więźby dachowej, która sama w sobie nie jest lekka, a na dodatek naporu coraz silniejszych wiatrów. Chodzi przy tym nie tyle o pionową składową siły działającej na belkę murłaty, ale o poziomą, która może spowodować rozjechanie krokwi. Aby widok „latających dachów” był jak najrzadszy, połączenie krokwi z murłatą oraz mocowanie murłaty do muru ściany musi być poprawnie wykonane, z wcześniejszym doborem wymiarów włącznie.
Mocowanie murłaty do muru
Gdyby nie poziome składowe sił działających na murłatę, ta belka spoczywałaby na murze bez żadnego zabezpieczenia. Skoro jednak rozkład sił jest złożony, to i odpowiednie mocowanie jest niezbędne. Najprościej ujmując, montaż i łączenie murłaty ze ścianą kolankową powinno być zgodne z projektem. Szczegóły projektowe natomiast wynikają z danych dotyczących grubości i wysokości tej ściany oraz kąta nachylenia dachu.
Wspomniana ściana kolankowa jest niczym innym jak ścianą nośną wzniesioną na wieńcu stropowym budynku. Zwiększa przestrzeń poddasza, a jednocześnie stanowi podparcie dla konstrukcji dachowej za pośrednictwem murłat.
Aby umożliwić mocowanie, w ścianach kolankowych betonuje się wcześniej kotwy do murłaty z gwintowanymi końcówkami. Odstęp między kotwami wynosi około 1,5 m, mniej więcej tyle co odległości między krokwiami, przy czym nie powinny one wypadać w osi krokwi. Ściana pod murłatę powinna być dokładnie wypoziomowana, a kotwy rozmieszczone w linii prostej i w pionie. Dobrze jest zwrócić na to uwagę, ponieważ wszelkie niedokładności pozostawione przez murarzy będzie musiała korygować ekipa dekarzy.
Kotwy do murłaty, przypominające konstrukcją szpilkę, mają różne wymiary. Osadzenie kotwy powinno być takie, aby pewien jej odcinek wystawał ponad murłatę, pozwalając na ułożenie podkładki i dokręcenie nakrętki. Dostępne wymiary wahają się od M12x250 do M16x500.
Przed położeniem belki na ścianie, konieczna jest izolacja murłaty przeciwwilgociowa z użyciem papy podkładowej. Drewno jest bardzo wrażliwe na wilgoć i musi być zabezpieczone przed podciąganiem jej z murów.
Dostępne długości belek są zwykle mniejsze niż długości ścian kolankowych i z tego względu namurnice muszą być łączone na złącza zakładkowe wzmacniane klamrami ciesielskimi albo gwoździami.
Dlaczego murłata ma kwadratowy przekrój?
O wymiarach przekroju poszczególnych elementów konstrukcji dachowej decydują obliczenia statyczno-wytrzymałościowe. Czasem projekt przewiduje większe przekroje, aby zapewnić miejsce na warstwę izolacji lub zwiększyć nośność konstrukcji. W przypadku murłaty najczęściej stosuje się kantówki sosnowe lub świerkowe o przekroju 10×10 cm, 12×12 cm, 14×14 cm lub 16×16 cm. Orientacyjne ceny drewna konstrukcyjnego w 2026 roku wynoszą:
- murłata 10×10 cm – ok. 10–20 zł/mb,
- murłata 12×12 cm – ok. 15–28 zł/mb,
- murłata 14×14 cm – ok. 20–39 zł/mb,
- murłata 16×16 cm – ok. 27–56 zł/mb.
Rzeczywista cena zależy od klasy wytrzymałości drewna (np. C24), gatunku, stopnia wysuszenia, impregnacji oraz regionu kraju. W przypadku większych zamówień składy drewna często oferują dodatkowe rabaty.
Do głównych argumentów przemawiających za stosowaniem murłaty należą:
- łatwiejsze wypoziomowanie drewnianej belki niż wykonanie idealnie równego wieńca betonowego,
- prostsze i szybsze połączenie drewna z drewnem niż drewna z betonem,
- sprawniejszy montaż krokwi oraz łatwiejsze wykonanie całej więźby dachowej.
Choć tradycyjnie stosuje się murłaty o przekroju kwadratowym, współczesne rozwiązania ciesielskie pozwalają również na wykorzystanie przekrojów prostokątnych, jeśli przewiduje je projekt konstrukcyjny. Ostateczny dobór wymiarów powinien zawsze wynikać z obliczeń projektanta, uwzględniających rozpiętość dachu, przewidywane obciążenia oraz parametry zastosowanego drewna.
Sposoby łączenia krokwi z murłatą
Połączenie krokwi z murłatą należy do najważniejszych połączeń w konstrukcji dachu. Musi przenieść największe obciążenia i zapewnić bezpieczeństwo całego dachu. Połączenie krokwi z murłatami wykonuje się na kilka sposobów:
- Zacios – jedna z podstawowych obróbek. Połączenie z zaciosem wymaga zastosowania gwoździ albo wkrętów.
- Zamek kurpiowski – wymaga wycięcia na murłacie i na krokwi. Krokiew jest klinowana w gnieździe w murłacie. Może się obyć bez dodatkowych łączników. Wadą jest ręczne wykonanie.
- Zamek galicyjski – uproszczona forma zamka kurpiowskiego. Nie wymaga łączników.
- Złącza ciesielskie – złącza kątowe albo złącza płatwiowo-krokwiowe.
Nie tylko mocowanie murłaty jest ważne
Nie wystarczy dokładne mocowanie i izolacja murłaty od wilgoci; konieczne jest jeszcze ocieplenie, które zapobiegnie powstawaniu dużych mostków cieplnych. Właściwa izolacja termiczna nie pozwala na ucieczkę ciepła na zewnątrz, co ma szczególne znaczenie dla użytkowników pomieszczeń na poddaszu. Po ułożeniu pokrycia dachu konieczne jest ocieplenie styropianem albo wełną mineralną.
Przestrzeń powstałą między warstwą elewacyjną i murłatą trzeba dokładnie wypełnić materiałem izolacyjnym. Izolacja murłaty stanowi połączenie izolacji termicznej dachu i ścian zewnętrznych. Ocieplenie nie może jednak w żadnym wypadku blokować szczeliny wentylacyjnej. Wymiary murłaty to zwykle 14x14 cm albo 16x16 cm, jednak nawet taka grubość belki drewnianej nie stanowi wystarczającej zapory dla uciekającego ciepła. Pozostawienie murłaty bez izolacji grozi powstaniem dużego mostka termicznego.