Tysiące osób mijają to miejsce na Krakowskim Przedmieściu. Za bramą kryje się zupełnie inna Warszawa
Centrum Warszawy to przede wszystkim ruch, hałas i ciągłe poczucie, że coś się dzieje. Ale wystarczy skręcić w bramę, wejść przez niepozorne drzwi, żeby miasto nagle się zatrzymało. W samym sercu stolicy istnieje kilka wyjątkowych miejsc, o których nawet wielu warszawiaków nie ma pojęcia.
Tajemnicze ogrody Krakowskiego Przedmieścia
Przy Krakowskim Przedmieściu 68, tuż za kościołem akademickim pw. św. Anny, kryje się jeden z lepiej strzeżonych sekretów centrum. Do ogrodu wchodzi się przez nieoznakowaną bramę w bocznym skrzydle poklasztornym – nie ma tablicy ani żadnego wyraźnego zaproszenia. Za bramą otwiera się niewielki dziedziniec, za progiem otwiera się krużganek z zachowanym sklepieniem kryształowym z XVI wieku. To jeden z niewielu tego typu zachowanych elementów architektury w Warszawie. Z krużganka prowadzi przejście do ogrodów.
Dostęp do tego miejsca przez lata był możliwy jedynie po nabożeństwach. Od 2024 roku ogrody są otwarte codziennie i wstęp jest bezpłatny. Nagrodą za pokonanie labiryntu korytarzy jest widok na Zamek Królewski ze skarpy wiślanej –tego nie da się zobaczyć z żadnego punktu przy głównej arterii. Ogród jest stosunkowo niewielki, ale jego kameralność to część uroku. Wchodzi się tu ze świadomością, że większość przechodniów na Krakowskim Przedmieściu, kilkanaście metrów dalej, nie ma pojęcia, że to miejsce istnieje.
Kilkaset metrów dalej, pod numerem 34 na tej samej ulicy, działa klasztor sióstr wizytek. Ogrody klasztorne zostały w ostatnich latach wpisane do rejestru zabytków. Mazowiecki konserwator zabytków podkreślił w uzasadnieniu decyzji, że układ zieleni, podwórzy i murów zachował się w niemal niezmienionym kształcie od siedemnastego wieku – co w centrum miasta po wojennych zniszczeniach i wieloletniej odbudowie jest zjawiskiem wyjątkowym. Mury oporowe dekorowane arkadami, rzeźby ogrodowe i siedemnastowieczne bramy tworzą przestrzeń, której nie przewidziało żadne biuro podróży. Dostępność dla zwiedzających jest ograniczona, ale ogród pozostaje jednym z niewielu miejsc w Warszawie, gdzie tkanka historyczna zachowała się bez istotnej ingerencji.
Pagoda na podwórku przy Solcu
Na ulicy Solec 24, w starej kamienicy na Powiślu, mieści się Muzeum Azji i Pacyfiku – jedyna w Polsce placówka poświęcona wyłącznie kulturom Azji, Oceanii i Australii. Muzeum założył w 1973 roku Andrzej Wawrzyniak, marynarz i dyplomata, który przez lata gromadził kolekcję orientalnych przedmiotów i przekazał ją państwu.
W ogrodzie za budynkiem, przez lata dostępnym dla odwiedzających, stoi miniaturowa pagoda – wierna kopia jedenastowiecznej buddyjskiej świątyni z Hanoi, przekazana przez wietnamskich rzemieślników Muzeum Azji i Payfiku w 1988 roku, z okazji piętnastolecia muzeum. Obiekt jest aktualnie wyłączony z ekspozycji z powodu prac renowacyjnych, ale ogródek pozostaje jedną z bardziej zaskakujących podwórkowych przestrzeni w mieście.
Co było, co pozostało
Warto wspomnieć też o ulicy Foksal – miejscu, którego sama nazwa jest reliktem zaginionej zieleni. Obecne określenie pochodzi od angielskiego Vauxhall, czyli popularnego w Londynie ogrodu spacerowego. Bankier Fryderyk Kabryt i dworzanin królewski Franciszek Ryx założyli w Warszawie podobny ogród publiczny – miejsce zabaw i spacerów, otoczone szpalerami drzew, które przez kilkadziesiąt lat było jednym z najpopularniejszych punktów miejskiego wypoczynku. Ogród zniknął, dawna aleja ogrodowa stała się ulicą, a nazwa ocalała jako jedyny ślad po przestrzeni, która dziś wydaje się zupełnie nieprawdopodobna w tym miejscu.
A co jednak pozostało? Podwórka przy ulicy Wilczej i Hożej skrywają żeliwne studnie z oryginalnymi zdobieniami i kamiennymi posadzkami, które przetrwały zawieruchę dziejową. Mokotowska zachowała miejscami układ osiemnastowiecznych dziedzińców, mimo że elewacje kamienic dawno już przeszły gruntowne remonty. W Warszawie warstwa ukrytej historii jest cienka – wystarczy wejść we właściwą bramę. No i mamy ślady współczesności – wiele wspólnot tworzy dla swoich mieszkańców kameralne ogrody, których inni mogą tylko pozazdrościć.