Zasadził drzewa od południowej strony domu. W domu od razu zrobiło się chłodniej
W ostatnich latach nastąpił gwałtowny wzrost popytu na klimatyzatory stałe i przenośne. Tyle tylko, że te urządzenia pożerają mnóstwo prądu i obciążają klimat. Naturalną alternatywą chłodzenia mieszkań i domów są rośliny obok domu, na fasadzie i na dachu. Zapewniają przyjemny mikroklimat w mieszkaniu – bez hałasu i całkowicie bez zużycia prądu elektrycznego.
- Przyjemniejsze temperatury w domu bez zużycia prądu
- Dobroczynne działanie drzew w czasie upału
- Zdolności drzew do chłodzenia
- Duża różnorodność gatunków łagodzi upał – wyniki chińskich badań
Przyjemniejsze temperatury w domu bez zużycia prądu
- Chłodzenie przez cień
Drzewa i krzewy ocieniają ściany, drogi i tarasy. Zapobiegają bezpośredniemu promieniowaniu słońca, a przez to nagrzewaniu się ziemi i domu. Zielone fasady mogą obniżyć temperaturę ścian do 15°C. Rośliny mogą pochłaniać do 80% promieniowania słonecznego i wyraźnie odciążać mieszkania i urządzenia klimatyzacyjne.
Jak duży będzie efekt chłodzenia, zależy przede wszystkim od gęstości liści. W przypadku roślin, które pną się na kratownicach przymocowanych do ściany, efekt chłodzący jest jeszcze wzmacniany przez dodatkowy czynnik: przy odpowiedniej odległości między podporą i ścianą następuje cyrkulacja powietrza miedzy fasadą i zielenią. Również drzewa i krzewy obok domu zacieniają go i chronią ziemię przed wyschnięciem.
- Chłodzenie przez parowanie
Rośliny zapewniają przyjemniejsze temperatury nie tylko poprzez zacienianie, ale również na skutek parowania wody przez liście i inne części roślin. W tym procesie woda przechodzi ze stanu płynnego w gazowy. Pobiera przy tym energię w formie ciepła z bezpośredniego otoczenia i tym samym je chłodzi.
Szczególnie imponujący jest ten efekt w ogrodzie albo na zielonej ścianie: 10 litrów odparowanej wody pobiera ok. 7 kWh energii – ilość wystarczającą na przykład do przygotowania obiadu albo prania. Szczególnie skuteczne są przy tym zielone fasady i rzucające cień drzewa. Zielone dachy obniżają zużycie energii potrzebnej do chłodzenia mieszkania o 10%, a drzewa nawet do 50%. Warunkiem jest wystarczająca ilość wody – zwłaszcza w okresie upałów.
Dobroczynne działanie drzew w czasie upału
Według prognoz klimatycznych liczba dni w roku, w których temperatura przekroczy +25°C, ma się zwiększyć do 2050 roku o około 30% w Europie Środkowej i nawet do 100% w Europie Południowej. Skala zjawiska odbije się negatywnie na mieszkańcach naszej części kontynentu. W miastach planowane są pewne środki łagodzenia upałów, jak schładzanie za pomocą systemów zraszających i instalacja punktów z wodą pitną.
Najbardziej skutecznym zabiegiem przeciwko wysokiej temperaturze jest zacienienie – obojętnie, czy przez korony drzew, zadaszenia, czy parasole i markizy. Jako najprzyjemniejszy odczuwany jest przy tym cień rzucany przez drzewa. Na obszarach miejskich, a zwłaszcza w mocno zabetonowanych centrach, powierzchnie pokryte szczelnie asfaltem albo kostką brukową nagrzewają się w ciągu dnia w promieniach słońca niczym piekarnik. Po zachodzie słońca to ciepło jest oddawane do otoczenia.
Różnica temperatur między tymi miejskimi wyspami ciepła (Urban Heat Island), a podmiejskimi mało zabudowanymi obszarami może wynosić kilka stopni. W ciągu dnia centra środkowoeuropejskich miast są cieplejsze od przedmieść o 2-3°C, natomiast po zachodzie słońca różnica temperatur zwiększa się do ponad 8°C. Rozgrzane w ciągu dnia wielkomiejskie płyty oddają zgromadzone ciepło do otoczenia. Jak wykazały pomiary satelitarne w wybranych miastach Europy Środkowej, na obszarach ocienionych drzewami było o 8-12°C chłodniej, niż w tym samym czasie na bezdrzewnych, zabetonowanych miejscach w mieście. Łatwo zaobserwować i osobiście sprawdzić to zjawisko, jadąc rowerem z centrum miasta w kierunku jego obrzeży albo przejeżdżając z bezdrzewnego placu do gęsto obsadzonej alei. Pokonując podobną trasę samochodem, trzeba obserwować wskaźnik temperatury zewnętrznej.
Zdolności drzew do chłodzenia
Chłodzące właściwości roślin nie ulegają wątpliwości: podczas gdy bitumiczny dach rozgrzewa się w promieniach słońca do 70°C, dach zielony, porośnięty intensywnie mchami i trawami, osiąga zaledwie ok. 30°C. W upalny letni dzień z temperaturą rzędu 30°C, w miejskim parku jest chłodniej o ok. 3°C.
Badania prowadzone przez uniwersytet w Wageningen (Holandia) wykazały, że drzewo posiada wydajność chłodzenia na poziomie 8-11 kW – co odpowiada działaniu około 4-6 małych klimatyzatorów w pomieszczeniach. Wyrośnięty dąb, zdrowy i dobrze zaopatrzony w wodę, może odparować do 400 litrów wody dziennie. To daje wydajność 15 kW, czyli więcej niż pięciu klimatyzatorów.
Drzewo koło domu zastępuje pięć klimatyzatorów. Klimatyzatory i lodówki zawierają poza tym fluorowęglowodory, jedne z najważniejszych gazów cieplarnianych. I tutaj pojawia się paradoks: im cieplej, tym więcej instaluje się klimatyzatorów, a tym samym produkuje więcej szkodliwych gazów, które wspomagają dalsze ocieplenie.
Duża różnorodność gatunków łagodzi upał – wyniki chińskich badań
Efekt buforowania ekstremalnych temperatur daje się najłatwiej zaobserwować w lesie – i dotyczy to zarówno upałów jak i mrozów. Badania w ramach BEF-China, czyli The Biodiversity–Ecosystem Functioning Experiment, z udziałem chińskich, niemieckich i szwajcarskich uczonych wykazały, że większa liczba różnych gatunków drzew wywiera większe działanie na obniżenie temperatury pod koronami drzew niż las jednogatunkowy.
Chiński eksperyment terenowy polegał na pomiarze temperatury na łącznie 271 działkach o wymiarach 25 x 25 metrów. Każda działka doświadczalna liczyła 400 drzew i składała się 1, 2, 4, 8, 16 albo 24 gatunków drzew. Największy był efekt obniżenia temperatury w czasie letnich południowych upałów na działce z 24 różnymi gatunkami drzew – wyniósł 4,4°C w porównaniu z działką jednogatunkową.
Powierzchnie próbne z wieloma gatunkami drzew wykazywały wyższą ogólną gęstość koron – większą powierzchnię liści na jednostkę powierzchni oraz większą różnorodność strukturalną. Ograniczało to prawdopodobnie możliwość mieszania się mas powietrza i lepiej buforowało temperaturę pod okapem drzewostanu.
Wynika z tego eksperymentu, że bogaty w gatunki las mieszany jest nie tylko chłodniejszy w porównaniu z otoczeniem, ale też łagodniejszy mikroklimat stwarza dla drzew lepsze warunki wzrostu i regeneracji. Posadzenie w ogrodzie koło domu jednego drzewa, to jak instalacja pokojowego klimatyzatora; stworzenie kompozycji różnych gatunków drzew – to już cały system chłodniczy.
