Po 18 latach sprawdzili kolektory słoneczne. Największe zaskoczenie było w instalacji
Wiele instalacji kolektorów słonecznych zamontowanych w Polsce w latach 2007–2012 nadal pracuje do dziś. Powstaje jednak pytanie, czy po blisko dwóch dekadach są jeszcze w stanie zapewnić realne oszczędności, czy wymagają kosztownej modernizacji. Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ trwałość samych kolektorów okazuje się zwykle znacznie większa niż żywotność elementów pomocniczych. O końcowej sprawności decydują dziś przede wszystkim stan glikolu, izolacji przewodów, pompy obiegowej, automatyki oraz jakość serwisowania przez wszystkie lata eksploatacji.
- Same kolektory często są w bardzo dobrej kondycji
- Największym wrogiem starych instalacji jest glikol
- Warto sprawdzić również pompę, automatykę i izolację
- Jakie uzyski energii można osiągnąć po 18 latach?
- Czy warto modernizować starą instalację?
Same kolektory często są w bardzo dobrej kondycji
Po 18 latach największym zaskoczeniem dla wielu właścicieli jest fakt, że same kolektory płaskie lub próżniowe zwykle pozostają najbardziej trwałym elementem całej instalacji. Hartowane szkło zachowuje wysoką przepuszczalność promieniowania słonecznego, a dobrej jakości absorbery wykonane z miedzi i aluminium nie ulegają znaczącej degradacji. Jeżeli kolektory nie zostały mechanicznie uszkodzone ani rozszczelnione, ich sprawność może być tylko nieznacznie niższa niż w momencie montażu.
Znacznie większym problemem okazuje się zabrudzenie powierzchni, zacienienie przez rozrośnięte drzewa lub nowe budynki oraz uszkodzona izolacja przewodów prowadzących do zasobnika. Nawet niewielkie straty ciepła na rurach mogą obniżyć uzyski energii bardziej niż naturalne starzenie się samego kolektora.
W praktyce wiele instalacji, które właściciele uznają za "zużyte", odzyskuje wysoką sprawność po wykonaniu przeglądu, oczyszczeniu kolektorów oraz wymianie kilku elementów eksploatacyjnych. Oznacza to, że wymiana całego systemu często nie jest konieczna.
Największym wrogiem starych instalacji jest glikol
Najważniejszym elementem wymagającym okresowej kontroli jest płyn solarny, czyli glikol. Pracuje on w bardzo trudnych warunkach — zimą chroni instalację przed zamarzaniem, natomiast latem może być poddawany temperaturom przekraczającym nawet 150–180°C podczas stagnacji kolektorów.
Pod wpływem wysokiej temperatury glikol stopniowo traci swoje właściwości. Pogarsza się jego odporność na zamarzanie, zmienia się odczyn pH, a produkty rozkładu mogą przyspieszać korozję elementów instalacji. W skrajnych przypadkach płyn staje się ciemny, gęsty i znacznie gorzej transportuje ciepło. Dlatego producenci zalecają jego okresową kontrolę oraz wymianę zwykle co kilka lat, choć rzeczywista trwałość zależy od intensywności pracy instalacji.
W instalacjach mających 18 lat zdarza się, że glikol nie był wymieniany ani razu. W takiej sytuacji nawet bardzo dobre kolektory nie są w stanie osiągać pełnej wydajności, ponieważ problemem staje się cały układ hydrauliczny.
Warto sprawdzić również pompę, automatykę i izolację
Po kilkunastu latach eksploatacji naturalnemu zużyciu podlegają elementy mechaniczne. Pompa obiegowa może pracować z mniejszą wydajnością, zawory bezpieczeństwa mogą wymagać wymiany, a odpowietrzniki nie zawsze działają prawidłowo.
Duże znaczenie ma również stan izolacji przewodów znajdujących się na zewnątrz budynku. Promieniowanie UV, wysokie temperatury oraz wilgoć powodują jej stopniowe pękanie i kruszenie. Nawet jeśli sam kolektor produkuje odpowiednią ilość ciepła, część energii zostaje utracona jeszcze przed dotarciem do zasobnika.
Nie należy również zapominać o sterowniku instalacji. Starsze regulatory często oferują znacznie mniej funkcji niż współczesne urządzenia. Nowoczesna automatyka potrafi lepiej zarządzać pracą pompy, ograniczać przegrzewanie instalacji i zwiększać ilość wykorzystanej energii słonecznej.
Jakie uzyski energii można osiągnąć po 18 latach?
Jeżeli instalacja była regularnie serwisowana, rzeczywiste uzyski energii mogą być zaskakująco wysokie. Dobrze wykonane kolektory słoneczne nadal są w stanie pokrywać około 50–70% rocznego zapotrzebowania gospodarstwa domowego na ciepłą wodę użytkową. Największe ilości energii produkują oczywiście od późnej wiosny do wczesnej jesieni.
W praktyce największy spadek wydajności nie wynika ze starzenia absorbera, lecz z pogarszającego się stanu całej instalacji. Zaniedbany serwis może obniżyć uzyski nawet o kilkanaście lub kilkadziesiąt procent, mimo że sam kolektor pozostaje sprawny.
Warto również pamiętać, że kolektory słoneczne są urządzeniami produkującymi ciepło, a nie energię elektryczną. W przypadku przygotowania ciepłej wody użytkowej nadal należą do najbardziej efektywnych technologii wykorzystujących energię promieniowania słonecznego, szczególnie latem.
Czy warto modernizować starą instalację?
W wielu przypadkach odpowiedź brzmi: tak. Jeżeli kolektory są szczelne i nie posiadają uszkodzeń mechanicznych, wymiana glikolu, izolacji przewodów, pompy oraz sterownika może kosztować znacznie mniej niż budowa nowego systemu.
Jednocześnie warto przeanalizować rzeczywiste potrzeby domu. W ostatnich latach wiele osób zdecydowało się na montaż instalacji fotowoltaicznych oraz pomp ciepła, które częściowo przejęły funkcję przygotowania ciepłej wody. Nie oznacza to jednak, że kolektory automatycznie przestają mieć sens. W okresie letnim nadal mogą skutecznie odciążać pozostałe źródła ciepła i zmniejszać zużycie energii elektrycznej.
Jeżeli instalacja pracowała bez większych awarii przez 18 lat, często świadczy to o jej wysokiej jakości. Zamiast wymieniać cały system, rozsądniej jest rozpocząć od profesjonalnego przeglądu technicznego, który pokaże rzeczywisty stan poszczególnych elementów i pozwoli ocenić opłacalność dalszej eksploatacji.