Coraz więcej ofiar programu Czyste Powietrze. Muszą zwracać dotacje
W ostatnich latach wielu Polaków zostało oszukanych przez nieuczciwych wykonawców, którzy dzięki programowi „Czyste Powietrze” zdobywali znaczne sumy pieniędzy. Obecnie oszukani beneficjenci muszą zwrócić otrzymane dofinansowanie. Na szczęście ich trudna sytuacja może wkrótce się zakończyć – czy nowe regulacje pozwolą poszkodowanym osobom odetchnąć z ulgą?
- Nieuczciwi wykonawcy: koszmar beneficjentów
- Nowa ustawa ochroni poszkodowanych beneficjentów
- Zmiany w programie „Czyste Powietrze” 2025
- Aktualizacja rozliczeń funduszy NFOŚiGW
Nieuczciwi wykonawcy: koszmar beneficjentów
Pan Jan wraz z żoną zdecydowali się na udział w programie „Czyste Powietrze”, mając nadzieję, że dzięki temu uda im się zmodernizować energetycznie swój stary dom przy stosunkowo niskich wydatkach. Niestety, para zaufała nieuczciwemu wykonawcy, który wziął zapłatę z góry, po czym zniknął bez wykonania pracy. Pan Jan i jego małżonka muszą teraz zwrócić całe otrzymane dofinansowanie, choć nie dysponują takimi środkami.
Wojewódzkie fundusze ochrony środowiska domagają się zwrotu dotacji od osób, które padły ofiarą oszustów wśród wykonawców. Wiceszef Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej jednak podkreślił, że takie osoby nie powinny być pozostawione samym sobie. Obecnie ciężar finansowy spoczywa na obywatelach, którzy sami ponieśli znaczne straty. Wielu beneficjentów czuje się zagubionych – mimo że nie mieli złych intencji, przez nieuczciwe firmy muszą teraz zwracać dziesiątki, a nawet setki tysięcy złotych.
Nowa ustawa ochroni poszkodowanych beneficjentów
NFOŚiGW wspólnie z ministerstwami od klimatu, finansów, funduszy i polityki regionalnej oraz sprawiedliwości opracowują dedykowaną ustawę, która ma zabezpieczyć poszkodowanych odbiorców. Ten dokument prawny powinien umożliwić zapewnienie środków z budżetu państwowego na spłatę zobowiązań wojewódzkich funduszy.
Planowana ustawa ma wprowadzić zawieszenie egzekwowania środków w chwili, gdy poszkodowany odbiorca zgłosi sprawę na policję. Wtedy to Skarb Państwa przejąłby odpowiedzialność finansową za powstałe zobowiązania, a następnie dochodziłby zwrotu funduszy od przedsiębiorstwa odpowiedzialnego za nadużycia.
Ludzie, którzy stali się ofiarami oszustów, nie będą musieli już martwić się o poważne problemy finansowe. Nie oznacza to jednak, że przepisy wejdą w życie natychmiast. Proces legislacyjny nad ustawą ma potrwać jeszcze kilka tygodni.
Zmiany w programie „Czyste Powietrze” 2025
Pod koniec poprzedniego roku proces składania aplikacji do inicjatywy „Czyste Powietrze” został zawieszony, a jego nowa wersja ruszyła w marcu 2025. Autorzy programu wprowadzili wiele modyfikacji mających na celu zwiększenie bezpieczeństwa uczestników oraz przejrzystość w przydzielaniu funduszy. Aktualnie wsparcie finansowe jest udzielane tylko na jedną posiadłość, a aplikant musi udowodnić, że jest jej właścicielem przynajmniej przez trzy lata lub uzyskał ją w drodze spadku.
Obecnie, w sytuacji prefinansowania, projekt jest kontrolowany przez operatora, który realizuje termomodernizację od początku do końca – wspólnie z właścicielami. Nowością jest także konieczność przeprowadzenia audytu energetycznego przed rozpoczęciem prac modernizacyjnych oraz przedłożenie świadectwa charakterystyki energetycznej po ich ukończeniu. Odsetek aplikacji z najwyższym wsparciem finansowym zmniejszył się z 50–60% wszystkich wniosków do jedynie 25–30%.
Aktualizacja rozliczeń funduszy NFOŚiGW
NFOŚiGW zawiadamia, że do końca września 2025 roku wojewódzkie fundusze zakończyły rozliczanie prawie wszystkich poprawnie zgłoszonych wniosków za poprzedni rok. 4634 wnioski zostały zwrócone beneficjentom do poprawy. Ich łączna wartość wynosi 147,9 mln zł, co stanowi jedynie 2% wszystkich wniosków z 2024 roku. Wciąż nie wypłacono środków dla 682 wniosków na całkowitą kwotę 23,7 mln zł, a fundusz obecnie nie widzi możliwości ich zatwierdzenia.
Znaczne opóźnienia wynikają głównie z liczby i jakości składanych dokumentów – w 2024 roku do funduszy wpływało średnio 2–2,5 tys. wniosków tygodniowo, a po ogłoszeniu reformy nawet 12 tys. tygodniowo. Od początku programu, który ruszył we wrześniu 2018 roku, podpisano już 940 tys. umów o dofinansowanie, a łączne wypłaty przekroczyły 18,6 mld zł. Beneficjenci zrealizowali ponad 551 tys. projektów, wymieniając 450 tys. starych pieców, co pokazuje, jak znacząco ten program wpływa na poprawę efektywności energetycznej polskich gospodarstw domowych.