O tej wadzie paneli fotowoltaicznych się nie mówi. A problem narasta z każdym rokiem
W najbliższych latach Polska stanie przed pytaniem, którego dziś prawie nikt nie zadaje: co zrobić z lawiną zużytych paneli fotowoltaicznych. Słońce uchodzi za czystą energię, ale jej „ciemna strona” może dopiero wyjść na jaw, gdy instalacje zaczną masowo kończyć swój żywot. W Europie i USA coraz głośniej mówi się o panelach, które zamiast do recyklingu trafiają na wysypiska – a to dopiero początek. Co dokładnie nas czeka i dlaczego temat utylizacji może wkrótce urosnąć do rangi jednego z największych wyzwań ekologicznych?
- Utylizacja paneli PV: rosnący problem
- Recykling paneli słonecznych w Polsce
- Czy panele fotowoltaiczne są toksyczne?
- Recykling paneli PV: szkło i krzem
Utylizacja paneli PV: rosnący problem
Dynamiczny wzrost zainteresowania energią słoneczną może wkrótce zacząć rodzić realne wyzwania — szczególnie jeśli chodzi o utylizację zużytych paneli. Starych modułów nie wolno wyrzucać na składowiska odpadów, bo mogą zawierać niewielkie ilości ołowiu, a to oznacza ryzyko dla środowiska. Gdy zużyte panele trafiają w nielegalne miejsca — na przykład na dzikie wysypiska — konsekwencje mogą być poważne, a zanieczyszczenie może rozprzestrzeniać się szybciej, niż się wydaje.
Recykling paneli słonecznych w Polsce
W najbliższych latach z użytkowania zniknie nawet około 100 tysięcy ton wyeksploatowanych, starszych instalacji fotowoltaicznych. W całej Europie szybko rośnie potrzeba recyklingu modułów PV, natomiast w Polsce ta branża wciąż dopiero nabiera rozpędu. W USA temat stał się już bardzo istotny, bo nawet ok. 90% paneli utraciło część sprawności wskutek starzenia, mikrouszkodzeń lub wad fabrycznych. Problem w tym, że wiele z nich kończy na składowiskach — po prostu dlatego, że wyrzucenie bywa tańsze niż odzysk surowców.
W Polsce większość paneli montowano stosunkowo niedawno, a mimo to uszkodzone moduły już dziś trafiają na wysypiska. Szacunkowy koszt recyklingu domowej instalacji fotowoltaicznej to około 500–1000 zł. W Łodzi otwarto pierwszy zakład przetwarzania paneli w Polsce, dzięki któremu można bezpiecznie odzyskiwać cenne materiały z zużytych modułów PV. Jeśli w kolejnych latach mamy realnie ograniczyć składowanie takich odpadów, potrzebne będzie uruchomienie większej liczby podobnych instalacji w różnych regionach kraju.
Czy panele fotowoltaiczne są toksyczne?
Specjaliści z sektora fotowoltaiki podkreślają, że dzisiejsze moduły w dużej mierze powstają z krzemu – pierwiastka nietoksycznego i powszechnie występującego w przyrodzie, dlatego sam w sobie nie jest uznawany za zagrożenie dla środowiska. W konstrukcji paneli znajdują się też szkło, tworzywa uszczelniające (m.in. kauczuk) oraz aluminium, czyli surowce, które da się odzyskiwać w procesach recyklingu. Według ekspertów nawet magazynowane lub składowane panele nie powinny powodować istotnych szkód środowiskowych.
Jednocześnie branża zwraca uwagę na drugą stronę medalu: wraz z rozwojem instalacji PV w kolejnych latach pojawią się setki tysięcy ton zużytych modułów, a duża część z nich może nie trafić do recyklingu. Zużyte panele zajmują sporo przestrzeni, jednak są płaskie, cienkie i z każdą generacją coraz lżejsze, co w praktyce ułatwia ich składowanie na wysypiskach.
Właściciele gruntów dzierżawionych pod farmy fotowoltaiczne – jak wskazują fachowcy – nie mają powodów do obaw. Rozbiórka instalacji nie należy do kosztownych, a w niektórych przypadkach może okazać się wręcz opłacalna. Co ważne, teren pod panelami nie powinien zostać zanieczyszczony ani utracić swojej przydatności czy wartości użytkowej.
Recykling paneli PV: szkło i krzem
Dzisiejsze technologie pozwalają odzyskać około 90–95% hartowanego szkła, które stanowi jeden z najważniejszych składników paneli fotowoltaicznych. Jeśli tafla nie jest pęknięta ani poważnie uszkodzona, może trafić do ponownego wykorzystania przy produkcji nowych modułów. Co więcej, takie szkło bywa wykorzystywane także w branży malarskiej. Recyklingowi poddaje się również aluminiową ramę panelu. Największym wyzwaniem pozostaje natomiast odzysk krzemu — wymaga on zaawansowanego i kosztownego etapu oczyszczania.
Specjaliści podkreślają, że recykling paneli PV w teorii umożliwia odzyskanie nawet 100% użytych materiałów. W praktyce to jednak złożony proces, który najczęściej realizują wyspecjalizowane zakłady. Coraz więcej dużych firm inwestuje w rozwój i dopracowanie tych rozwiązań. Niewykluczone, że już w najbliższych latach pojawią się nowe metody, dzięki którym odzysk surowców będzie szybszy i bardziej opłacalny, a problem utylizacji zużytych paneli fotowoltaicznych stanie się znacznie łatwiejszy do rozwiązania.