Sprawdzili, ile naprawdę jest warte to, co Polacy wyrzucają z dachów. Liczby zwalają z nóg
Dzisiaj w Polsce zbiera się stosunkowo mało zużytych paneli fotowoltaicznych. Instalacje PV pracujące na dachach domów jeszcze są sprawne i przez najbliższe lata nie powinny ulegać poważnym awariom. Wszystko może się zmienić już za kilkanaście lat – czy Polska oraz inne europejskie kraje będą w stanie przetworzyć miliony ton starych modułów fotowoltaicznych?
- Kilkaset ton odpadów rocznie – to cisza przed burzą
- Europa już nie nadąża z recyklingiem. Tylko jeden kraj jest przygotowany
- Odpady warte miliardy – czy Europa poradzi sobie z napływem starych paneli?
- Kto odpowiada za utylizację starych modułów PV?
Kilkaset ton odpadów rocznie – to cisza przed burzą
Widok paneli fotowoltaicznych na dachu domu jednorodzinnego nikogo już nie dziwi. Wykorzystywanie takich modułów stało się powszechne, ale w niedalekiej przyszłości Polska będzie musiała zmierzyć się z problemem utylizacji zużytych paneli PV. W 2026 roku w kraju nad Wisłą zebrano niecałe 600 ton odpadów pochodzących z instalacji fotowoltaicznych. W tym samym czasie Niemcy musiały zutylizować aż 68 000 ton starych paneli PV wraz z komponentami.
Boom na fotowoltaikę w Polsce rozpoczął się później niż w państwach Europy Zachodniej. To oznacza, że w niedalekiej przyszłości także w kraju nad Wisłą pojawią się poważne problemy z utylizacją dziesiątek tysięcy ton odpadów PV. Żywotność typowych paneli fotowoltaicznych wynosi około 25–30 lat. Eksperci szacują, że już w latach 2040–2050 będziemy mieć do czynienia z masową wymianą starych modułów.
Dzisiaj możliwości recyklingowe w Polsce są ograniczone. Chociaż ilość paneli PV wycofanych z użytku jest jeszcze stosunkowo mała, to nasz kraj i tak jest zaliczany do grona znaczących eksporterów zużytych paneli.
Europa już nie nadąża z recyklingiem. Tylko jeden kraj jest przygotowany
Problem odpadów PV coraz bardziej doskwiera europejskim krajom. Według Międzynarodowej Agencji Odnawialnych Źródeł Energii skumulowana masa paneli kończących okres użytkowania do 2050 r. może sięgnąć około 200 mln ton. Jeszcze w 2016 roku mówiono tylko o 60–78 mln ton odpadów PV. Unia Europejska ma odpowiadać za ponad 25 mln ton paneli, które zakończą okres użytkowania. Według danych przytaczanych przez Polski Instytut Ekonomiczny w samej Europie ilość odpadów PV do 2050 r. może powiększać się o 2,2 mln ton rocznie.
W 2024 roku zdolności recyklingowe krajów UE wynosiły około 170 tys. ton rocznie. To blisko cztery razy mniej niż obecne potrzeby szacowane na około 600 tys. ton rocznie. Dzisiaj największą efektywnością w przetwarzaniu zużytych paneli mogą pochwalić się Niemcy. Tamtejsze zakłady są w stanie przetwarzać rocznie około 99 tys. ton paneli PV. Dla porównania Hiszpania dysponuje zdolnościami recyklingowymi na poziomie około 22 tys. ton rocznie, a Francja – około 20 tys. ton.
Odpady warte miliardy – czy Europa poradzi sobie z napływem starych paneli?
Tysiące ton zużytych paneli PV to wyzwanie, jednak nie należy zapominać o ogromnym potencjale gospodarczym takich odpadów. Zużyte moduły zawierają bowiem aluminium, krzem, miedź, szkło oraz srebro, które nadają się do ponownego wykorzystania.
Ponad 90% materiałów wykorzystywanych do budowy paneli PV podlega recyklingowi. Technologia stale się rozwija i już niebawem poziom odzysku może zbliżyć się do 100%. Ponad 75% materiałów z odzysku stanowią szkło i polimery, ale najbardziej wartościowymi materiałami są aluminium i srebro.
Według Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej w 2030 roku wartość materiałów odzyskiwanych ze zużytych paneli PV może przekroczyć 810 mln dolarów rocznie. Dziesięć lat później ta kwota może wzrosnąć aż do 6 mld dolarów, a w 2050 roku powinna sięgnąć 20 mld dolarów rocznie. Państwa europejskie powinny jednak zadbać o rozbudowanie infrastruktury umożliwiającej przetwarzanie starych modułów. Każdy panel wymaga bowiem demontażu, transportu oraz oddzielenia surowców.
Kto odpowiada za utylizację starych modułów PV?
Stare moduły fotowoltaiczne podlegają przepisom dotyczącym zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego oraz unijnej dyrektywie WEEE. W przypadku instalacji wprowadzonych do obrotu po 1 stycznia 2016 roku odpowiedzialność za ich zagospodarowanie spoczywa na producencie lub importerze. Panele wprowadzone do obrotu przed 2016 rokiem są traktowane jako sprzęt dawny. W tym przypadku za ich utylizację odpowiada wprowadzający sprzęt (dla gospodarstw domowych) lub użytkownik sprzętu (przy panelach innych niż przeznaczone dla gospodarstw domowych).
Polska ma jeszcze trochę czasu, by przygotować się na pierwszą falę zużytych paneli fotowoltaicznych. Niestety, już teraz wiadomo, że europejska infrastruktura może okazać się niewydolna. Do 2050 roku Unia Europejska może potrzebować około 12,5 raza większych zdolności recyklingowych niż te, którymi dysponowała w 2024 roku.