Jedna zmiana ustawienia kotła może obniżyć rachunki za gaz. Wielu o niej zapomina
Kocioł gazowy ustawiony na 70°C nie musi oznaczać, że dom będzie ogrzewany szybciej i taniej. W przypadku kotłów kondensacyjnych zbyt wysoka temperatura wody zasilającej instalację może ograniczać zjawisko kondensacji, od którego zależy ich wysoka sprawność. Obniżenie nastawy nawet o kilkanaście stopni może więc przynieść oszczędności na gazie. Nie oznacza to jednak, że każdy budynek powinien być ogrzewany wodą o temperaturze 45°C. Znaczenie ma rodzaj grzejników, wielkość instalacji, izolacja budynku i temperatura panująca na zewnątrz. Jak znaleźć ustawienie, które pozwoli ograniczyć zużycie gazu, a jednocześnie utrzymać komfort cieplny?
- Dlaczego temperatura 70°C może obniżać sprawność kotła kondensacyjnego?
- 70/55°C, 55/45°C czy 45/35°C? Porównanie trzech ustawień
- Niższa temperatura wody to również mniejsza moc grzejników
- Jak sprawdzić, czy można obniżyć temperaturę zasilania?
- Ile można zaoszczędzić na obniżeniu temperatury kotła?
- Krzywa grzewcza zamiast jednej temperatury przez całą zimę
Dlaczego temperatura 70°C może obniżać sprawność kotła kondensacyjnego?
Kotły kondensacyjne odzyskują część energii ze spalin dzięki zjawisku skraplania zawartej w nich pary wodnej. Podczas spalania gazu powstaje między innymi para wodna, która w tradycyjnym kotle jest odprowadzana razem ze spalinami. W urządzeniu kondensacyjnym spaliny są dodatkowo schładzane, a para wodna ulega skropleniu. W ten sposób odzyskiwane jest ciepło, które może ponownie zostać wykorzystane do ogrzewania wody w instalacji.
Żeby kondensacja rzeczywiście zachodziła, odpowiednio niska musi być przede wszystkim temperatura wody wracającej z grzejników do kotła. W przypadku gazu ziemnego punkt rosy spalin wynosi orientacyjnie około 55°C, choć dokładna wartość zależy od składu paliwa i warunków spalania. Jeżeli temperatura powrotu jest niższa od tej granicy, para wodna może się skraplać na powierzchni wymiennika ciepła. Im korzystniejsze warunki do kondensacji, tym więcej energii można odzyskać.
Właśnie dlatego ustawienie temperatury zasilania na 70°C nie zawsze jest korzystne. Woda oddaje ciepło w grzejnikach, ale przy wysokiej temperaturze zasilania może również wracać do kotła z temperaturą przekraczającą punkt rosy. Wówczas kondensacja jest ograniczona lub nie zachodzi wcale. Samo obniżenie temperatury zasilania nie gwarantuje jeszcze oszczędności, ale może obniżyć temperaturę powrotu i stworzyć kotłowi lepsze warunki do odzyskiwania ciepła ze spalin.
70/55°C, 55/45°C czy 45/35°C? Porównanie trzech ustawień
Różnicę między poszczególnymi ustawieniami najlepiej widać, gdy porównamy temperaturę wody wysyłanej do grzejników z temperaturą, z jaką wraca ona do kotła. Pierwsza wartość oznacza temperaturę zasilania, druga – temperaturę powrotu. Przyjmijmy trzy przykładowe warianty pracy instalacji: 70/55°C, 55/45°C oraz 45/35°C. Nie są to nastawy, które każdy właściciel domu może uzyskać bez dodatkowej regulacji. Pokazują jednak, jak zmieniają się warunki pracy kotła i możliwości oddawania ciepła przez grzejniki.
| Parametry instalacji | Temperatura zasilania | Temperatura powrotu | Warunki kondensacji |
|---|---|---|---|
| 70/55°C | 70°C | 55°C | Graniczne, kondensacja może być niewielka |
| 55/45°C | 55°C | 45°C | Korzystne, możliwa wyraźna kondensacja |
| 45/35°C | 45°C | 35°C | Bardzo korzystne, sprzyjające intensywnej kondensacji |
W wariancie 70/55°C woda trafia do grzejników z temperaturą 70°C, a wraca do kotła z temperaturą 55°C. To ustawienie może zapewnić dużą moc grzewczą, co bywa przydatne w starszych budynkach podczas mrozów. Jednocześnie temperatura powrotu znajduje się na granicy typowego punktu rosy spalin. W takich warunkach odzyskiwanie dodatkowego ciepła z pary wodnej jest ograniczone w porównaniu z instalacją pracującą na niższych parametrach.
Przy 55/45°C sytuacja wygląda korzystniej. Woda powracająca z grzejników ma już temperaturę wyraźnie niższą od punktu rosy, dzięki czemu kocioł może skuteczniej odzyskiwać ciepło ze spalin. Jeszcze lepsze warunki zapewnia wariant 45/35°C. Tak niska temperatura powrotu sprzyja intensywnej kondensacji, a urządzenie może pracować z wysoką sprawnością. Trzeba jednak pamiętać, że korzyść po stronie kotła nie oznacza automatycznie, że grzejniki dostarczą do pomieszczeń wystarczającą ilość ciepła.
Niższa temperatura wody to również mniejsza moc grzejników
Wyobraźmy sobie dom jednorodzinny o powierzchni 120 m², wyposażony w tradycyjne grzejniki płytowe i kocioł gazowy kondensacyjny. Właściciel ustawił temperaturę zasilania na 70°C, ponieważ zależy mu na szybkim ogrzaniu pomieszczeń. Przy takim parametrze grzejniki osiągają wysoką temperaturę i mogą przekazywać do otoczenia dużo energii. Kocioł ma więc odpowiednie warunki do pokrywania strat ciepła budynku nawet wtedy, gdy na zewnątrz panuje silny mróz.
Jeżeli właściciel obniży temperaturę zasilania do 55°C, powierzchnia grzejników będzie chłodniejsza. Woda nadal będzie oddawać ciepło do pomieszczeń, ale moc grzewcza poszczególnych urządzeń spadnie. Przy 45°C różnica może być jeszcze bardziej odczuwalna. Nie oznacza to, że grzejniki przestaną działać. Będą jednak potrzebowały odpowiednio długiego czasu, aby przekazać do pomieszczeń wymaganą ilość energii. W dobrze ocieplonym domu z odpowiednio dużymi grzejnikami może to wystarczyć nawet w chłodniejsze dni.
Problem pojawia się przede wszystkim podczas silnych mrozów. Kiedy temperatura na zewnątrz mocno spada, budynek traci więcej ciepła przez ściany, dach, okna i wentylację. Instalacja musi wówczas dostarczyć więcej energii, aby utrzymać zadaną temperaturę wewnątrz. Jeżeli grzejniki pracują na zbyt niskich parametrach, mogą nie być w stanie przekazać wystarczającej ilości ciepła. Kocioł będzie działał długo, a temperatura w pokojach mimo to zacznie spadać. W takiej sytuacji trzeba podnieść temperaturę zasilania, zamiast za wszelką cenę utrzymywać najniższą możliwą nastawę.
Warto też pamiętać, że nie wszystkie pomieszczenia w domu mają takie same potrzeby. Pokój narożny, pomieszczenie z dużymi przeszkleniami czy sypialnia nad nieocieplonym garażem mogą wychładzać się szybciej niż pozostałe części budynku. Dlatego nawet jeżeli w salonie przy zasilaniu 45°C jest wystarczająco ciepło, w innych pomieszczeniach może pojawić się problem. Znaczenie ma również wielkość grzejników, ich stan techniczny, przepływ wody oraz prawidłowe wyregulowanie instalacji.
Jak sprawdzić, czy można obniżyć temperaturę zasilania?
Najrozsądniejszym rozwiązaniem jest stopniowe obniżanie temperatury, a nie jednorazowa zmiana nastawy z 70°C na 45°C. Można zacząć od zmniejszenia jej o około 5°C i pozostawić instalację w nowych warunkach na co najmniej dobę, a najlepiej na kilka dni przy podobnej pogodzie. Następnie trzeba sprawdzić, czy wszystkie pomieszczenia osiągają oczekiwaną temperaturę. Jeżeli komfort cieplny pozostaje bez zmian, można spróbować kolejnego obniżenia. Warto zapisywać kolejne ustawienia, aby łatwo wrócić do poprzedniego parametru.
Podczas testów należy obserwować nie tylko wskazania termometru, ale również sposób pracy kotła. Warto zwrócić uwagę, czy palnik pracuje dłużej i stabilniej, czy często się włącza i wyłącza oraz czy urządzenie jest w stanie utrzymać zadaną temperaturę w pomieszczeniach. Dłuższa praca palnika sama w sobie nie oznacza większego zużycia gazu. Kocioł może pracować przez dłuższy czas z mniejszą mocą, zużywając w tym okresie mniej paliwa niż podczas krótkich cykli z wysoką mocą. Ważne jest jednak, aby nie dochodziło do niedogrzewania budynku.
Równolegle warto kontrolować zużycie gazu na liczniku. Najlepiej porównywać odczyty z kilku podobnych dni, uwzględniając temperaturę zewnętrzną, sposób użytkowania domu oraz przygotowywanie ciepłej wody użytkowej. Jednodniowe porównanie może być mylące, ponieważ na wynik wpływa między innymi pogoda i liczba domowników. Jeżeli to możliwe, warto korzystać z odczytów dobowych i zestawiać je z temperaturą panującą na zewnątrz. Dzięki temu łatwiej ocenić, czy zmiana ustawień rzeczywiście ogranicza zużycie gazu.
Ile można zaoszczędzić na obniżeniu temperatury kotła?
Nie ma jednej wartości, którą można uczciwie podać dla wszystkich domów. Oszczędności zależą od sprawności kotła, temperatury powrotu, wielkości grzejników, izolacji budynku i warunków pogodowych. Znaczenie ma również to, czy wcześniej urządzenie pracowało z parametrami znacznie wyższymi, niż wymagała tego instalacja. Jeżeli dom bez problemu utrzymuje komfort cieplny przy zasilaniu 55°C zamiast 70°C, istnieje szansa na ograniczenie zużycia gazu bez pogorszenia warunków w pomieszczeniach.
Ciekawych danych dostarcza badanie przeprowadzone w Salford Energy House przy Uniwersytecie w Salford, opublikowane przez brytyjską organizację Nesta. W kontrolowanych warunkach sprawdzono, jak zmiana temperatury zasilania wpływa na zużycie gazu przez kocioł kondensacyjny. Przy obniżeniu nastawy z 70°C do około 61°C zużycie gazu na ogrzewanie spadło o 7 proc. Z kolei przy temperaturze około 55°C odnotowano spadek o 12 proc., a przy około 48°C – o 19 proc. w porównaniu z wariantem bazowym. Jednocześnie wydłużał się czas nagrzewania pomieszczeń. Przy najniższym ustawieniu wyniki wskazywały też na nieco niższą temperaturę wewnętrzną.
Wyników tych nie należy jednak traktować jako gwarantowanej oszczędności w każdym polskim domu. Badanie przeprowadzono w konkretnym budynku i przy określonych warunkach pogodowych. W innym domu obniżenie temperatury może przynieść mniejszy efekt albo wymagać kompromisu w postaci dłuższej pracy ogrzewania. Najważniejsze jest znalezienie najniższej temperatury zasilania, przy której instalacja nadal zapewnia odpowiednią ilość ciepła. W praktyce może to oznaczać różne ustawienia w okresie przejściowym i podczas największych mrozów.
Krzywa grzewcza zamiast jednej temperatury przez całą zimę
Dobrym rozwiązaniem dla osób, które chcą ograniczyć zużycie gazu bez ciągłego ręcznego zmieniania nastaw, jest sterowanie pogodowe. System wykorzystuje czujnik temperatury zewnętrznej i na tej podstawie dostosowuje temperaturę wody wysyłanej do instalacji. Kiedy na zewnątrz jest stosunkowo ciepło, kocioł może pracować na niższych parametrach. Gdy przychodzą mrozy, automatycznie zwiększa temperaturę zasilania, aby grzejniki mogły dostarczyć więcej energii.
Za sposób działania odpowiada krzywa grzewcza, którą można dopasować do charakterystyki budynku. Jej prawidłowe ustawienie pozwala uniknąć zarówno niepotrzebnego przegrzewania pomieszczeń, jak i sytuacji, w której instalacja nie nadąża z uzupełnianiem strat ciepła. Warto zacząć od ustawień zalecanych przez producenta regulatora, a następnie obserwować zachowanie ogrzewania. Przy bardziej skomplikowanych instalacjach regulację warto powierzyć instalatorowi.
Nie należy również zapominać o podstawowej konserwacji. Zapowietrzone grzejniki, zabrudzony filtr, nieprawidłowe przepływy czy brak równoważenia hydraulicznego mogą utrudniać efektywne ogrzewanie domu. W takiej sytuacji samo obniżanie temperatury zasilania nie rozwiąże problemu. Przed eksperymentami warto sprawdzić stan instalacji i upewnić się, że kocioł pracuje zgodnie z instrukcją producenta. Regulacji parametrów serwisowych urządzenia nie należy wykonywać samodzielnie.
Wniosek jest prosty: ustawienie 70°C nie musi być błędem, ale nie powinno być też automatycznym wyborem na całą zimę. Jeśli dom można ogrzać przy 55°C lub nawet 45°C, kocioł kondensacyjny może pracować w korzystniejszych warunkach i zużywać mniej gazu. Ostateczną odpowiedź daje jednak dopiero obserwacja temperatury w pomieszczeniach, pracy palnika i rzeczywistego zużycia paliwa.