Trudno uwierzyć, że tym się da palić w piecu na pellet. A daje całkiem dużo ciepła i jest tanie
Coraz ostrzejsze odchodzenie od paliw kopalnych sprawia, że właściciele domów gorączkowo rozglądają się za ogrzewaniem, które nie zrujnuje budżetu i nie uzależni ich od węgla czy gazu. Właśnie dlatego kotły na biomasę szturmem zdobywają rynek. I choć większość osób myśli od razu o pelletach, coraz częściej pojawia się inne, zaskakujące paliwo. Zboże — a szczególnie owies — budzi ogromną ciekawość, bo jego energia potrafi dorównać tradycyjnemu drewnu opałowemu. Co to oznacza w praktyce i czy naprawdę może się opłacać?
- Spalanie zboża w piecu: czy warto?
- Spalanie ziarna w piecu: ryzyka i żużel
- Owies zamiast pelletu: jak to spalać?
Spalanie zboża w piecu: czy warto?
Rosnące wymagania dotyczące jakości sprawiają, że przybywa zbożowych partii odpadowych, których nie da się skutecznie przeznaczyć do celów spożywczych. Spalanie zboża w piecu może być rozwiązaniem bezpiecznym i przyjaznym środowisku, ponieważ to w pełni odnawialne biopaliwo, a uzyskany popiół da się wykorzystać jako nawóz. Co ważne, do spalania trafia zboże niespełniające norm dla żywności, więc trudno mówić tu o marnowaniu produktów przeznaczonych do jedzenia.
Ziarno zbóż jest sypkie i jednorodne, dzięki czemu można je przewozić, magazynować oraz dozować w sposób zbliżony do pelletu drzewnego. Z tego względu stosowanie zboża jako paliwa w piecach automatycznych ma swoje uzasadnienie. Wartość opałowa zboża, zależnie od gatunku i jakości, wynosi około 4,1 kWh/kg. W praktyce przyjmuje się, że mniej więcej 2,5 kg owsa może zastąpić litr oleju opałowego. Cena zboża niekonsumpcyjnego to około 700 zł/t, natomiast koszt pelletu drzewnego zwykle mieści się w przedziale 1200–1900 zł/t, w zależności od jakości oraz producenta.
Spalanie ziarna w piecu: ryzyka i żużel
Spalanie ziarna jako paliwa bywa wyraźnie trudniejsze niż ogrzewanie drewnem. Ziarno można dodawać do pelletu albo spalać samodzielnie, ale tylko w wybranych typach pieców. Warto pamiętać, że im większy procent ziarna w mieszance, tym częściej pojawia się kłopot z żużlem w palenisku. To efekt niskiej temperatury topnienia popiołu ze ziarna — zaczyna się on stapiać już poniżej 800°C. Dobrze dobrana technologia spalania potrafi jednak ograniczyć to zjawisko.
Poza większą ilością popiołu, możliwym wzrostem emisji tlenków azotu, pyłów oraz uciążliwych zapachów, istotna jest też zawartość chloru w takim paliwie. Chlor sprzyja powstawaniu kwasu solnego w kondensatach, a to prowadzi do tzw. korozji chlorowej. Dodatkowo istnieje ryzyko emisji niebezpiecznych związków, m.in. dioksyn i furanów. To, czy faktycznie się pojawią, w dużej mierze zależy od temperatury spalania. Ograniczenie stosowania nawozów z chlorem może wyraźnie zmniejszyć skalę problemu.
Korozja chlorowa związana z kondensatem najczęściej daje o sobie znać latem, gdy kocioł pozostaje nieużywany. Wtedy wilgoć łatwo skrapla się na chłodnych elementach urządzenia, tworząc warunki sprzyjające korozji. Najskuteczniejszym podejściem byłoby okresowe uruchamianie pieca również w sezonie letnim, aby utrzymywać wyższą temperaturę instalacji przez cały rok. Na rynku wciąż brakuje urządzeń projektowanych stricte do spalania ziarna — dostępne kotły są jedynie w różnym stopniu przystosowane do spalania owsa lub innych zbóż.
Owies zamiast pelletu: jak to spalać?
Nowoczesne kotły na pellet coraz częściej są przystosowane nie tylko do pelletu, ale też do spalania ziaren zbóż, pestek owoców czy ziaren kukurydzy. Kluczowe jest jednak, by takie paliwo miało niską wilgotność — najlepiej poniżej 20%, a optymalnie w granicach 10–15% — oraz było możliwie jednorodne, co ułatwia automatyczne podawanie. W praktyce najlepsze rezultaty uzyskuje się przy spalaniu owsa. Ze względu na wyższą zawartość białka w innych zbożach trudniej osiągnąć czyste spalanie z niską emisją, dlatego to nie jęczmień ani pszenica, lecz właśnie owies najczęściej wybiera się do produkcji ciepła na potrzeby ogrzewania domu.
Żeby bezpiecznie i skutecznie spalać owies opałowy, potrzebny jest kocioł z odpowiednio dobranym palnikiem oraz właściwym podajnikiem. Ogromne znaczenie ma też prawidłowo ustawiony sterownik. Najlepiej sprawdza się regulator pracujący w trybie fuzzy logic. To rozwiązanie, spotykane w nowoczesnych kotłach na pellet, wykorzystuje algorytm, który dobiera i moduluje moc urządzenia tak, aby szybko osiągnąć i stabilnie utrzymać zadaną temperaturę. Zamiast działania na sztywnych stopniach mocy, jak w trybie standardowym, w fuzzy logic moc zmienia się płynnie, dopasowując się do aktualnego zapotrzebowania.
Modulacja mocy palnika z wykorzystaniem fuzzy logic oznacza brak typowych cykli „podawanie–postój” oraz automatyczne dopasowanie mocy w szerokim zakresie — od 10% do 100% możliwości kotła. Dostępna jest również płynna regulacja obrotów wentylatorów i automatyczne dostrajanie ilości powietrza, bez konieczności ręcznych korekt ze strony użytkownika. Spalanie biomasy takiej jak owies, pszenżyto, a nawet pestki o wilgotności poniżej 12% jest więc możliwe i może być opłacalne. Trzeba jednak brać pod uwagę większe zabrudzenie przewodu kominowego oraz konieczność częstszego czyszczenia popielnika.
