Wszystkie oszczędności powyżej 100 tys. zł będą opodatkowane? Będzie "podatek katastralny od oszczędności"?
Czy państwo naprawdę szykuje nowy podatek od wszystkich oszczędności przekraczających 100 tys. zł? Taki wniosek można wyciągnąć po lekturze nagłówków, które od kilku dni krążą w internecie. A jeśli rzeczywiście kiedyś doszłoby do opodatkowania samego faktu posiadania większego kapitału, byłby to jeden z najbardziej absurdalnych pomysłów podatkowych ostatnich lat. Na szczęście rzeczywistość jest nieco bardziej skomplikowana. Ale tylko nieco. Bo choć projekt nie dotyczy wszystkich rachunków bankowych, to sama idea zasługuje na poważną dyskusję. A może nawet na solidną dawkę ironii.
- Wszystko zaczęło się od artykułu WP.pl. Problem jest jednak znacznie większy
- Czy naprawdę lepiej wydać wszystko od razu?
- Sprzedałeś mieszkanie po babci? Lepiej szybko wydaj pieniądze
- Skoro można opodatkować kapitał, to gdzie jest granica?
- Największy paradoks? Państwo chce zachęcać do inwestowania
Wszystko zaczęło się od artykułu WP.pl. Problem jest jednak znacznie większy
Zamieszanie wywołał artykuł Wirtualnej Polski zatytułowany „Oszczędzasz powyżej 100 tys. zł? Nowy podatek od pieniędzy już w 2027 roku” (link do artykułu). Sam nagłówek może sugerować, że od 2027 roku nowa danina obejmie wszystkich Polaków posiadających ponad 100 tys. zł oszczędności. Tak jednak nie jest. Opisywany mechanizm dotyczy planowanych Osobistych Kont Inwestycyjnych (OKI), a nie zwykłych rachunków bankowych, lokat czy standardowych kont maklerskich.
Nie jest to jednak medialna plotka ani luźna propozycja. WP opisuje oficjalny projekt ustawy o OKI, przyjęty przez Radę Ministrów. W komunikacie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów czytamy wprost: „Pieniądze zgromadzone na OKI nie będą objęte tzw. podatkiem Belki. Zostaną jednak opodatkowane podatkiem od wartości aktywów, przy czym określone aktywa będą zwolnione z tego podatku do wysokości 100 tys. zł”. Źródło: gov.pl – KPRM.
Na czym polega różnica? Dziś podatek Belki płacimy od osiągniętego zysku – od odsetek z lokaty, dywidendy czy zysku ze sprzedaży akcji. W przypadku OKI rząd proponuje inny mechanizm. Do określonego limitu zyski mają być zwolnione z podatku Belki, ale po jego przekroczeniu pojawi się podatek od wartości zgromadzonych aktywów. Ministerstwo Finansów również opisuje ten mechanizm w swoim komunikacie: gov.pl – Ministerstwo Finansów.
Można więc odetchnąć z ulgą – nikt nie zamierza dziś opodatkowywać wszystkich rachunków bankowych z kwotą powyżej 100 tys. zł. Ale jednocześnie trudno przejść obojętnie obok samej idei. Bo po raz pierwszy pojawia się oficjalny projekt, w którym państwo proponuje zastąpienie podatku od osiągniętego zysku podatkiem powiązanym z wartością zgromadzonego kapitału.
I właśnie to budzi największe kontrowersje. Nie sam limit 100 tys. zł ani nazwa nowego konta, ale filozofia stojąca za tym rozwiązaniem. Czy państwo powinno pobierać daninę dlatego, że obywatel zarobił pieniądze, czy dlatego, że przez lata potrafił je po prostu... zachować?
Czy naprawdę lepiej wydać wszystko od razu?
Od lat słyszymy to samo. Polacy za mało oszczędzają. Trzeba budować poduszkę finansową. Odkładać na emeryturę, bo ZUS może nie wystarczyć. Inwestować długoterminowo. Myśleć o przyszłości zamiast żyć od pierwszego do pierwszego. Eksperci powtarzają to przy każdej okazji, banki zachęcają do oszczędzania, a państwo przekonuje, że odpowiedzialność finansowa to cnota.
No więc wyobraźmy sobie obywatela, który naprawdę potraktował te rady poważnie. Nie zmienia samochodu co trzy lata. Nie bierze kolejnego kredytu na wakacje. Nie wydaje każdej premii w centrum handlowym. Zamiast tego przez kilkanaście lat odkłada pieniądze na wkład własny do domu. Albo na spokojniejszą emeryturę. Albo na studia dzieci. Robi dokładnie to, czego od lat oczekuje się od rozsądnego człowieka.
I właśnie wtedy może usłyszeć: „Świetnie, gratulujemy dyscypliny finansowej. Skoro udało się zgromadzić większy kapitał, czas dorzucić jeszcze jedną daninę”. Trudno oprzeć się wrażeniu, że w tym momencie nagroda za odpowiedzialność zaczyna przypominać... karę.
To jaki właściwie sygnał wysyła państwo? „Oszczędzajcie, ale tylko do pewnego momentu”? „Budujcie kapitał, ale niezbyt skutecznie”? A może najlepiej regularnie wydawać pieniądze, bo człowiek z pełnym kontem zaczyna wyglądać podejrzanie? Gdyby ktoś chciał zniechęcić Polaków do długoterminowego oszczędzania, trudno byłoby wymyślić bardziej przewrotny sposób.
Sprzedałeś mieszkanie po babci? Lepiej szybko wydaj pieniądze
Weźmy jeszcze inną, bardzo życiową sytuację.
Dziedziczysz mieszkanie po babci. Nie jest ci potrzebne, więc je sprzedajesz. W końcu wynajem to za duże ryzyko - nie chcesz skończyć z niepłacącym i demolującym mieszkanie lokatorem, którego nie można z tego mieszkania usunąć.
Sprzedajesz więc mieszkanie i na koncie ląduje kilkaset tysięcy złotych. Nie rzucasz się jednak od razu na większego mieszkania, czy domu pod miastem. Nie "inwestujesz" w nowego Mercedesa, czy BMW. Chcesz te pieniądze bezpiecznie przechować - może na nieruchomość, może na emeryturę, a może za 3 lata założysz za nie firmę. To przecież rozsądne, prawda?
A teraz wyobraź sobie, że w tym czasie państwo mówi: „Widzę, że masz za dużo pieniędzy. Skoro jeszcze ich nie wydałeś, to zaczniemy je powoli zabierać”. Trudno o bardziej przewrotny komunikat. Nie liczy się to, że pieniądze za chwilę znów trafią do gospodarki. Ważne, że przez pewien czas odważyłeś się... ich nie wydać.
Idąc tą logiką, najbardziej opłacalnym zachowaniem byłoby natychmiastowe pozbycie się oszczędności. Kup cokolwiek! Byle szybko. Dom, samochód, łódź, może nawet jacuzzi do mieszkania w bloku. Wszystko wydaje się lepszym rozwiązaniem niż cierpliwe czekanie i rozsądne planowanie finansów.
Brzmi absurdalnie? Owszem. Ale właśnie do takich pytań prowadzi sama idea opodatkowania kapitału zamiast osiągniętego zysku. Bo jeśli obywatel zaczyna płacić nie za to, że zarobił, ale za to, że przez pewien czas posiada większe oszczędności, to gdzie tu miejsce na promowanie odpowiedzialności finansowej?
Państwo powinno zachęcać do budowania kapitału i rozsądnego zarządzania pieniędzmi. Tymczasem taki sposób myślenia prowadzi do zupełnie odwrotnego wniosku: oszczędności najlepiej nie mieć zbyt długo. Jeszcze ktoś uzna, że skoro potrafiłeś je zgromadzić, to czas podzielić się nimi z fiskusem.
Skoro można opodatkować kapitał, to gdzie jest granica?
Najbardziej niepokoi jednak nie sam projekt, ale sposób myślenia, który za nim stoi. Bo podatki mają pewną niebezpieczną cechę – bardzo rzadko się zwijają, za to często ewoluują. A gdy raz zaakceptujemy jakąś zasadę, prędzej czy później pojawia się pytanie: skoro można tutaj, to dlaczego nie tam?
Jeśli więc uznamy, że problemem jest samo zgromadzenie większego kapitału, to gdzie właściwie postawimy granicę? Czy liczy się tylko gotówka na rachunku? A może również lokaty? Obligacje skarbowe? Akcje? Fundusze inwestycyjne? Czy każdy sposób odpowiedzialnego oszczędzania powinien być traktowany tak samo?
Nie twierdzę, że taki scenariusz już jest planowany. Nie ma też sensu straszyć czytelników wizjami kolejnych podatków. Warto jednak zadać sobie jedno proste pytanie: czy naprawdę chcemy zaakceptować zasadę, że samo POSIADANIE większych oszczędności, za które już zapłaciliśmy podatek dochodowy, od spadku czy jakikolwiek inny może być podstawą do nakładania nowych danin?
Bo do tej pory obowiązywała dość zdroworozsądkowa reguła. Zarobiłeś – płacisz podatek od dochodu. To zrozumiałe. Ale jeśli zaczynamy opodatkowywać sam fakt, że ktoś przez lata odkładał pieniądze zamiast je konsumować, to wkraczamy na zupełnie nowy grunt. I właśnie to powinno budzić największy niepokój.
Trudno oprzeć się wrażeniu, że taka filozofia odwraca wszystko do góry nogami. Zamiast pytać: „Ile zarobiłeś?”, zaczynamy pytać: „Ile udało ci się odłożyć?”. A to już nie jest dyskusja o wysokości podatku. To dyskusja o tym, czy odpowiedzialność finansowa przypadkiem nie zaczyna być traktowana jak coś, co należy dodatkowo opodatkować.
Największy paradoks? Państwo chce zachęcać do inwestowania
Największy paradoks? Cały projekt przedstawiany jest jako sposób na zwiększenie zainteresowania inwestowaniem i budowaniem prywatnego kapitału. Innymi słowy – ma zachęcić Polaków do oszczędzania i pomnażania majątku. Problem w tym, że trudno zachęcać do biegu, jednocześnie przypominając, że po przekroczeniu mety czeka dodatkowa opłata.
Komunikat brzmi bowiem mniej więcej tak: „Inwestujcie. Odkładajcie. Myślcie o przyszłości. Budujcie majątek. Ale pamiętajcie – jeśli będzie wam szło zbyt dobrze, pojawi się nowa danina”. Gdyby taki slogan pojawił się w kampanii reklamowej banku, prawdopodobnie nikt nie uwierzyłby, że ktoś mówi to na poważnie.
To nie jest wyłącznie dyskusja o jednym produkcie finansowym ani o limicie 100 tys. zł. To dyskusja o tym, jakie zachowania państwo chce premiować. Czy naprawdę bardziej pożądany jest obywatel, który wydaje wszystko na bieżąco, niż ten, który przez lata cierpliwie buduje swój kapitał?
Można oczywiście powiedzieć, że projekt dotyczy tylko jednego rodzaju konta i większość Polaków nigdy z niego nie skorzysta. Tyle że idee mają to do siebie, iż często żyją dłużej niż same przepisy. Dziś mówimy o jednym produkcie. Jutro ktoś może uznać, że podobną logikę warto zastosować gdzie indziej.
Państwo powinno wysyłać prosty komunikat: oszczędzajcie, inwestujcie i budujcie swoją finansową niezależność. Każdy pomysł, który sprawia, że odpowiedzialne gospodarowanie pieniędzmi zaczyna kojarzyć się z ryzykiem kolejnej daniny, działa dokładnie odwrotnie. A jeśli naprawdę doszliśmy do momentu, w którym sukces finansowy staje się argumentem za wprowadzeniem nowego podatku, to najwyższy czas zadać sobie pytanie, czy zdrowy rozsądek nie został gdzieś po drodze opodatkowany jako pierwszy.