Duża zmiana w zasadach gospodarowania gruntami. Jedna grupa dostanie więcej czasu
Nowelizacja ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 skupia się zarówno na wprowadzeniu nowych form wsparcia dla rolników, jak i na modyfikacji przepisów dotyczących trwałych użytków zielonych. Zobacz, co się zmienia i kto skorzysta na nowelizacji tego aktu prawnego.
- Nowa forma wsparcia finansowego dla rolników
- Zmiana definicji trwałych użytków zielonych
- Ograniczenie zbędnej orki przysłuży się środowisku
- Co jeszcze zmienia się w polskich gospodarstwach rolnych?
Nowa forma wsparcia finansowego dla rolników
Sejm uchwalił nowelizację ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. Zmiany dotyczą kilku obszarów, ale dla wielu gospodarstw rolnych kluczowe znaczenie ma uruchomienie nowych płatności oraz doprecyzowanie zasad gospodarowania gruntami.
Jednym z najważniejszych punktów znowelizowanej ustawy jest możliwość otrzymania rekompensaty za utracone dochody oraz poniesione koszty z tytułu realizacji wymogów wynikających z normy GAEC 2. Dotyczy ona ochrony torfowisk i obszarów podmokłych, czyli terenów szczególnie ważnych z punktu widzenia środowiska i gospodarki wodnej. Nowa forma wsparcia finansowego została wprowadzona na skutek interwencji rolno-środowiskowo-klimatycznej „Ochrona torfowisk i obszarów podmokłych na gruntach użytkowanych rolniczo”. Było to możliwe dzięki zmianie unijnych przepisów.
Nowelizacja ustawy uwzględnia także interwencje dotyczące wieloletnich zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych oraz zalesieniowych, które zostały podjęte w poprzednich okresach programowania. Od 2026 roku mają być one finansowane ze środków Planu Strategicznego dla WPR 2023–2027.
Zmiana definicji trwałych użytków zielonych
Szczególne zainteresowanie rolników wzbudziła nowa definicja trwałych użytków zielonych, czyli TUZ. Do niedawna za TUZ uznawano grunty wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych, które nie były objęte zmianowaniem upraw przez co najmniej pięć lat. Od 15 marca okres ten został wydłużony do siedmiu lat, co dla wielu gospodarstw oznacza większą swobodę w podejmowaniu decyzji dotyczących użytkowania działek.
Stare przepisy sprawiały, że część rolników, zwłaszcza hodowców zwierząt, podejmowała działania, które miały uchronić ich przed zmianą klasyfikacji gruntów. Czasem łąki były zaorywane tylko po to, aby przerwać bieg pięcioletniego okresu i uniknąć trwałego przypisania działce statusu TUZ.
Nowe przepisy powinny zmniejszyć skalę tego problemu. Dla gospodarstw opierających żywienie zwierząt na trawach i roślinach pastewnych ma to duże znaczenie, ponieważ pozwala dłużej korzystać z użytków bez konieczności podejmowania działań, które mogą wydawać się niekorzystne z ekonomicznego punktu widzenia.
Ograniczenie zbędnej orki przysłuży się środowisku
Po zmianie przepisów rolnicy zyskali większą swobodę w gospodarowaniu swoimi gruntami. Terminy administracyjne nie będą ograniczać ich tak mocno, jak dotychczas.
Okazuje się, że nowelizacja przepisów przysłuży się nie tylko rolnikom, ale też środowisku. Ograniczenie zbędnej orki zmniejsza erozję gleby i sprzyja retencji wody, a do tego wspiera bioróżnorodność pastwisk i łąk. Co ważne, zaoranie lub ponowny wysiew traw i innych roślin pastewnych nie wpływa na klasyfikację gruntu jako TUZ, o ile nie chodzi o trawę w siewie czystym.
Ważną informacją jest też to, że grunty, które już mają status trwałych użytków zielonych, nie straciły go automatycznie po wejściu w życie nowych przepisów. Jednocześnie pozostawiono możliwość zmiany klasyfikacji z inicjatywy rolnika, zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Co jeszcze zmienia się w polskich gospodarstwach rolnych?
W ramach nowelizacji ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 doprecyzowano przepisy odnoszące się do warunkowości społecznej, czyli przestrzegania prawa pracy przez rolników zatrudniających pracowników. Celem tej zmiany było wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych oraz umożliwienie prawidłowego działania systemu kar administracyjnych w ramach tego mechanizmu.
Mechanizm warunkowości społecznej został obowiązkowo wdrożony we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej w 2025 roku. W Polsce przepisy te mogą dotyczyć około 7,5 tysiąca gospodarzy. Wszystkie zmiany weszły w życie 15 marca 2026 roku, czyli wraz z początkiem nowej kampanii dopłat.