Berberys w ogrodzie – krzew ozdobny i pożyteczny

Pochodzenie i właściwości berberysu

Berberys jest starą rośliną i trudno jednoznacznie stwierdzić, skąd dokładnie pochodzi, niemniej jednak rozprzestrzenił się na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii. W naszym regionie występuje tylko jeden gatunek – berberys zwyczajny (Berberis vulgaris). Liczne gatunki berberysu występują w stanie naturalnym na wschodzie Azji i w Himalajach.

Nazwę rodzajową Berberis, od rdzennych mieszkańców Afryki Północnej – Berberów - nadał roślinie Linneusz sądząc, że pochodzi właśnie z Afryki. Nawiasem mówiąc, nazwa Berber pochodzi od łacińskiego barbarus = „barbarzyńca”, jak pogardliwie określali ich Rzymianie.

Chociaż berberys zwyczajny był niegdyś pospolity w całej Polsce, trudno go dzisiaj spotkać w naturalnym środowisku. Przyczyną tępienia berberysu przez rolników jest odkrycie, że pośredniczy on w rozwoju rdzy zbożowej – choroby grzybowej szkodliwej dla upraw rolnych. Powoli uprawa berberysów staje się coraz bardziej popularna, ponieważ ten krzew ozdobny ma niewielkie wymagania, ale za to liczne pożyteczne właściwości.

Już w średniowieczu krzew berberysu znajdował różnorodne zastosowanie. Kwaśne jagody służyły biedniejszej ludności jako namiastka cytryny; kora korzeni była naturalnym żółtym barwnikiem do wełny, skóry i lnu, a także lekiem na żółtaczkę i choroby wątroby. Z berberysem wiązano też różne przesądy, na przykład na podstawie kształtu owoców wróżono, czy zima będzie krótka i sroga, czy długa i łagodna.

Wygląd, gatunki i odmiany berberysów

Berberysy są niskimi i średniowysokimi krzewami, rzadko małymi drzewami, które różnią się wyglądem w zależności od gatunku i odmiany. Na przykład kwaśne owoce bywają koloru czerwonego przez błękit do ciemnego fioletu. Kwiaty natomiast wszystkich gatunków są obupłciowe, żółte do czerwonych. Krzew berberysu może osiągnąć wysokość od 50 cm do 3 m. Istnieją odmiany niskie, płożące, ale też odmiany berberysów pionowo rosnące. Można powiedzieć, że prawie na każde stanowisko w ogrodzie znajdzie się odpowiedni berberys: z czerwonymi albo zielonymi, dużymi albo małymi liśćmi, zimozielony lub zrzucający jesienią liście.

Znaleźć odpowiednią roślinę do ogrodu nie jest łatwo, jako że różne gatunki i odmiany berberysów wyróżniają się rozmaitymi cechami. Zmienna jest nie tylko wysokość i forma, lecz również kolor owoców i liści – zimozielony albo przebarwiający się jesienią.

Jeśli krzew berberysu ma zapewnić jaskrawe akcenty barwne latem albo zanim zrzuci liście, w grę mogą wchodzić następujące odmiany:

Berberis thunbergii 'Atropurpurea'

Berberys Thunberga jest gatunkiem pochodzącym z Japonii, uprawianym jako krzew ozdobny w wielu odmianach. Jedną z najpopularniejszych odmian jest berberys czerwony albo czerwonolistny ‘Atropurpurea’. Ciernisty krzew czerwonolistny, jak i odmiany z zielonymi liśćmi, nadaje się na niskie żywopłoty i szpalery.

Berberis thunbergii 'Rose Glow'

Berberys czerwony o liściach z białymi i szarymi plamkami, dorastający do 150 cm. Jest odporny na mróz i ma niewielkie wymagania. Bywa sadzony w formie żywopłotu albo w barwnych kompozycjach. Kwitnie żółto w maju.

Berberis thunbergii ‘Bagatelle’

Odmiany niskie o wzroście do 40-50 cm. Liście brązowoczerwone, przebarwiające się jesienią na szkarłat.

Berberis thunbergii 'Aurea'

Odmiana o jaskrawożółtych liściach opadających na zimę. Dorasta do 1-2 m wysokości. Nadaje się na niskie żywopłoty i kontrastowe zestawienia. Jeśli szukasz więcej porad i informacji, sprawdź także zebrane w tym miejscu artykuły o berberysach.

To przyda ci się w ogrodzie!

Gdyby w ogrodzie miały dominować odmiany zimozielone, warto zwrócić uwagę na następujące odmiany:

Berberis buxifolia ‘Nana‘

Odmiana berberysu bukszpanolistnego o niskim, gęstym pokroju. Liście ciemnozielonego koloru pozostają na krzewie w czasie łagodnych zim. Ma niewielkie wymagania co do gleby; rośnie nawet na suchych i piaszczystych glebach. Berberys odpowiedni na niskie żywopłoty i do ogrodów skalnych.

Berberis candidula ‘Jytte’

Ciernisty krzew o zimozielonych liściach. Osiąga wysokość do 1,5 m. Jesienią zdobią go granatowe jagody. Nadaje się do nasadzeń grupowych i pojedynczych.

Berberis × frikartii 'Verrucandi'

Odmiana mieszańcowa o zimozielonych liściach. Dorasta do 1 m wysokości. Jesienią dojrzałe owoce mają kolor granatowy. Może rosnąć pojedynczo i grupowo.

Poza wieloma gatunkami i odmianami berberysów warto rozważyć wybór rodzimego gatunku, czyli Berberis vulgaris (berberys zwyczajny). Jest on znany z jaskrawoczerwonych owoców i ciemnozielonych liści. Ten zrzucający na zimę liście krzew ozdobny osiąga wysokość do 3 m, a jego uprawa i pielęgnacja są wybitnie nieskomplikowane. Czerwone jagody są chętnie zjadane przez ptaki, ale mogą być też wykorzystane do sporządzania różnych przetworów. Jest to też osobliwość tego gatunku, ponieważ owoce wszystkich innych berberysów są uważane za lekko trujące i nie nadają się do spożycia.

Uprawa berberysów i ich pielęgnacja

Odpowiednie stanowisko i gleba dla kolczastych krzewów

Uprawa berberysów jest możliwa w formie żywopłotu albo pojedynczo sadzonych krzewów. Berberysy ze swoimi gęstymi liśćmi nadają się doskonale na szczelne zasłony przed ciekawskimi spojrzeniami oraz przed wiatrem. Jeśli krzew berberysu występuje w roli solitera, szybko staje się szeroki i rozłożysty. Z tego względu należy od razu przewidzieć dla niego odpowiednio dużo miejsca.  Roślina nie wytwarza natomiast zbyt głębokich korzeni.

Bez względu na to, czy chodzi o zimozielony, czy zrzucający liście gatunek, wymagania berberysu nie są nigdy wygórowane. Miejsce powinno być słoneczne do półzacienionego, a podłoże suche do umiarkowanie wilgotnego. W każdym razie dobrze jest wybrać takie miejsce, w którym nieczęsto jest okazja do potrącenia rośliny, jako że jej gałęzie są uzbrojone w ostre i długie kolce.

Mały krzew berberys w ogrodzie na tle zieleni, a także uprawa berberysów w ogrodzie

Uprawa berberysów jest w zasadzie możliwa na każdej glebie; ważne jest tylko, aby była przepuszczalna i najlepiej lekko zasadowa. Na kwaśnej glebie rośnie berberys również całkiem dobrze. Zbitą glebę trzeba jednak regularnie spulchniać, a jako domieszkę stosować nie torf, ale piasek. W razie potrzeby podawać nawóz z zawartością wapnia.

Łatwa pielęgnacja każdego berberysu

Berberys należy do mocnych i łatwych w pielęgnacji roślin, odpornych na choroby i szkodniki. Szczególnie efektownie wygląda żywopłot skomponowany z różnych odmian berberysu. Zarówno liście, jak i owoce mogą wtedy przybierać różne kolory. Taka kombinacja jest bez problemu możliwa, ponieważ różne odmiany berberysu mają podobne wymagania co do stanowiska i pielęgnacji.

Zasadniczo berberys preferuje raczej suchą glebę, chociaż bez problemu zgadza się też na umiarkowanie wilgotną. Nie znosi tylko zastoju wody, dlatego trzeba zapewnić odpowiednią warstwę drenażową. Jeśli berberys przyzwyczai się do swojego stanowiska i dobrze na nim ukorzeni, dodatkowe nawożenie nie jest w zasadzie potrzebne. W pierwszych latach po posadzeniu albo przy uprawie w pojemnikach, pomoże dawka kompostu albo innego nawozu organicznego.

Jeśli chodzi o szkodniki ze świata zwierząt, nie ma właściwie takich, które mogłyby berberysom zagrażać. Zdarzają się natomiast czasem choroby grzybowe, opanowanie przez opieńkę albo rdzę zbożową. Ta ostatnia mniej szkodzi krzewom niż uprawianym zbożom, na które się przenosi.

Jadalne owoce trującego berberysu

Chociaż czerwone owoce berberysu zwyczajnego są smaczne i zdrowe, wszystkie inne części rośliny są uważane za lekko trujące. Cały krzew berberysu, z wyjątkiem jagód, zawiera mianowicie alkaloidy, które po spożyciu prowadzą do zatrucia organizmu. Szczególnie wysoka zawartość tych związków chemicznych znajduje się w korze korzeni berberysu.

Przydatność do spożycia dojrzałych jagód berberysu dotyczy tylko berberysu zwyczajnego, ponieważ inne gatunki spotykane w ogrodzie mają owoce trujące. Z czerwonych, kwaśnych jagód cieszą się jesienią nie tylko ptaki; można z nich przygotować smaczną marmoladę, kompot albo sok pełen witaminy C. Inne części berberysu są wykorzystywane w celach terapeutycznych.

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 100,0% czytelników artykuł okazał się być pomocny