Uprawa i pielęgnacja berberysu zwyczajnego

Stanowisko i podłoże bez specjalnych wymagań

Berberys pospolity zadowala się luźną, lekko wapienną glebą, ale w razie potrzeby rośnie też na glebach kwaśnych. Jako mocna, przystosowana do naszych warunków klimatycznych roślina, radzi sobie w każdym klimacie – także miejskim, nadmorskim i górskim.

Jako żywopłot ma idealne zastosowanie do osłony przed wiatrem. Dobrze znosi pełne słońce, jak i półcień. W naturalnym środowisku rośnie często na skraju lasu. Ciemnozielone liście mają formę odwrotnie jajowatą do podłużnie eliptycznej i są drobno ząbkowane. W maju i czerwcu rozwija berberys zwyczajny jaskrawożółte, pachnące kwiaty zebrane w zwisające grona.

Krzew wytwarza ostre i długie ciernie, dlatego nie powinno się go sadzić w miejscach narażonych na częsty kontakt z rośliną. Ponieważ wszystkie części berberysu pospolitego z wyjątkiem owoców mają właściwości lekko trujące, należy zwracać szczególną uwagę na małe dzieci. Berberysowy żywopłot przyciąga wiele zwierząt, nie tylko, kiedy kwitnie. Wiele ptaków chętnie gniazduje w takim żywopłocie, znajdując w nim ochronę przed drapieżnikami.

Sadzenie berberysu i jego pielęgnacja

Młode rośliny rosną bardzo szybko, mogą w ciągu roku przyrastać po 15-20 cm i tworzą w krótkim czasie ochronny żywopłot, chętnie wykorzystywany przez ptaki i owady. Schronienie w gęstych krzewach znajdują też jeże i inne małe zwierzęta. Dobrą porą do sadzenia berberysu jest jesień, chociaż sadzonki z zakrytym systemem korzeniowym można sadzić przez cały rok.

Berberys zwyczajny lubi stanowisko suche do umiarkowanie wilgotnego. W okresie suchego lata trzeba go jednak regularnie podlewać, chociaż łatwiej zniesie suszę niż nadmiar wody. W przypadku gleby przepuszczalnej nie zachodzi obawa powstawania zastojów wody, w podłożu zbyt zbitym trzeba natomiast przygotować warstwę drenażową.

Kto chce mieć żywopłot z berberysu, musi go regularnie przycinać, aby zachować pożądaną formę i wysokość. Berberys dobrze znosi nawet mocne zabiegi i może być przycinany całkowicie według potrzeby. Zrzucający liście Berberis vulgaris przycina się zimą, kiedy dni są bez mrozu. Aby młode pędy gęsto odrastały, żywopłot trzeba przycinać z góry i z boków. Pojedynczo rosnący berberys rozrasta się mocno na boki i w razie potrzeby również wymaga skorygowania formy przez skrócenie zbytnio na boki wysuniętych pędów. Jeśli szukasz inspiracji, sprawdź ten artykuł o uprawie berberysu kolumnowego.

To przyda ci się w ogrodzie!

Chociaż w naszej części Europy rośnie dziko jedynie berberys pospolity, to rodzaj botaniczny liczy ponad 400 gatunków, a ogrodnicy wyhodowali poza tym liczne odmiany berberysów i ich mieszańce. Szczególnie znane są odmiany czerwonolistne berberysu Thunberga, jak na przykład berberys Thunberga ‘Bagatelle’ albo berberys Thunberga ‘Atropurpurea Nana'. Poprawna nomenklatura botaniczna – co często podkreślamy – pozwala na jednoznaczną identyfikację rośliny, a liczy się przy tym nie tylko treść zapisu, ale i forma. Można przykładowo powiedzieć o swoim krzewie „berberys bagatelle”, ale poprawnie będzie tylko „berberys Thunberga ‘Bagatelle’” albo „Berberis thunbergii ‘Bagatelle’” – nazwa kultywaru jest ujęta w pojedynczy cudzysłów, a łacińska nazwa naukowa pisana kursywą. Berberys pospolity również posiada swoje odmiany, między innymi:

  • Berberis vulgaris 'Lutea'
  • Berberis vulgaris 'Dulcis'
  • Berberis vulgaris 'Wiltshire Wonder'
  • Berberis vulgaris 'Marginata'
  • Berberis vulgaris 'Alba'
  • Berberis vulgaris 'Asperma'
  • Berberis vulgaris 'Atropurpurea'

Berberys zwyczajny w kuchni i medycynie

Pożyteczne właściwości owoców kwaśnicy

Berberys zwyczajny, zwany też kwaśnicą, wielu ludziom kojarzy się zwykle z ostrymi kolcami i bolesnymi wspomnieniami. A tymczasem przypuszcza się, że berberys pospolity już w starożytności ceniony był jako roślina lecznicza, a jego jagody zawierają wiele cennych substancji. Są bogate w witaminę C, kwasy owocowe i liczne minerały. Naturalny czerwony barwnik występujący obficie w owocach berberysu chroni komórki organizmu przed wolnymi rodnikami i innymi szkodliwymi wpływami.

Owoce berberysy zwyczajnego mają całkowicie inne działanie niż kora korzeni. Można by sądzić, że chodzi tutaj o dwie różne rośliny lecznicze. Kora korzeni wzmacnia żółć i inne narządy trawienne, natomiast kwaśne owoce dostarczają witamin i mają często zastosowanie do wyrobu przetworów na zimę, jak sok, dżem, galaretka. Czerwone jagody wykazują następujące właściwości lecznicze:

  • przeciwbakteryjne,
  • wykrztuśne,
  • tonizujące,
  • wspomagające oddychanie,
  • wzmacniające,
  • po chorobach infekcyjnych,
  • przy zapaleniu dziąseł.

Dojrzałe owoce berberysu zwyczajnego nie zawierają alkaloidów. Zamiast tego są bogate w typowe dla owoców składniki, jak kwasy i witaminy. Można też owoce suszyć i zimą używać jako źródła witamin. Pomagają przeciwko krwawieniu dziąseł i niedoborze witamin wiosną, a także przeciwko przeziębieniom.

Berberys pospolity, berberys zwyczajny w ogrodzie, a także jego uprawa i pielęgnacja

W wielu krajach owoce berberysu zwyczajnego są cennym dodatkiem w kuchni. W Europie znajdują zwykle zastosowanie do wyrobu soku i marmolady. Na Wschodzie dodaje się berberys do ryżu, a także do potraw rybnych i mięsnych. Jagody berberysu nadają potrawom kwaskowatego aromatu.

Tylko dojrzałe owoce berberysu nie zawierają berberyny

Jako surowiec zielarski stosowany był liść, korzeń, kora i owoc berberysu zwyczajnego. Substancje czynne pozytywnie wpływają w chorobach wątroby i dróg żółciowych. Wszystkie części rośliny z wyjątkiem dojrzałych jagód zawierają alkaloid zwany berberyną. Berberyna działa antybakteryjnie, obniża ciśnienie, działa przeciwzapalnie oraz obniża cholesterol.

Ze względu na stwierdzone odkładanie się berberyny w wątrobie, trzustce i sercu, zastosowanie lecznicze berberysu jest dzisiaj mocno ograniczone. Jedynie pozbawione szkodliwych związków chemicznych owoce mogą być bez przeszkód używane do celów spożywczych. Przypomnieć należy, że dotyczy to tylko gatunku Berberis vulgaris, a nie innych berberysów sadzonych w celach ozdobnych. Zatrucie berberysem objawia się m.in.: nudnościami, wymiotami, biegunką, sennością, krwawieniem z nosa, podrażnieniem nerek, skóry i oczu.

Interesująca zdolność berberysu zwyczajnego do samoobrony

Mimo ogólnej odporności na szkodniki owadzie, Berberis vulgaris bywa czasem opanowany przez nasionnicę mahoniówkę (Rhagoletis meigenii), muchówkę, której larwy żerują wewnątrz owoców, zjadając nasiona. Jak wykazują badania, berberys potrafi zasiedlone przez owada nasiono uśmiercić.

Roślina rozróżnia przy tym owoce z jednym i dwoma nasionami. Tylko w przypadku zasiedlenia owocu z dwoma nasionami berberys zabija prewencyjnie jedno, aby zapobiec rozwojowi larwy i nieuniknionemu zjedzeniu przez nią obu nasion. Jeśli w opanowanym owocu jest tylko jedno nasiono, berberys rezygnuje z jego likwidacji, aby nie stracić szansy na rozmnożenie, gdyby larwa nasionnicy zginęła z innego powodu.

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 92,0% czytelników artykuł okazał się być pomocny