Zimozielone krzewy ozdobne na żywopłoty i artystyczne topiary

Pochodzenie i wygląd rodzaju botanicznego bukszpan (Buxus)

Nazwa rodzajowa ponad 70 gatunków bukszpanu pochodzi prawdopodobnie od starogreckiego słowa „pyxis” (πυξίς), co ma związek z wyrabianiem w starożytności z drewna bukszpanowego małych cylindrycznych pojemników do przechowywania drobnych przedmiotów. Jasne, twarde i drobnosłoiste drewno bukszpanu doskonale nadawało się na tego rodzaju pudełka nazywane później „pyksydami”. Nawiasem mówiąc takie też jest pochodzenie np. niemieckiej „Büchse“ i angielskiego „boxwood”. Gatunkiem typowym jest bukszpan wieczniezielony (Buxus sempervirens).

Bukszpan występuje naturalnie na pellikuli północnej od Europy Środkowej i Afryki do Azji Wschodniej. W Chinach występuje 17 gatunków, z tego 15 tylko tam. W Europie w naturalnym środowisku można spotkać tylko dwa gatunki: bukszpan wieczniezielony (Buxus sempervirens) oraz bukszpan balearski (Buxus balearica). Oba są uprawiane i czasem dziczeją. 

W ogrodnictwie ma duże znaczenie, poza bukszpanem wieczniezielonym, również bukszpan drobnolistny (Buxus microphylla). Jest nazywany japońskim, chociaż pochodzi z Korei, ale w Japonii jest uprawiany od wieków. Wymagania bukszpanu są ogólnie biorąc niewielkie, a jego uprawa i pielęgnacja nie stwarzają większych problemów. Oba gatunki wyglądają podobnie. Europejski bukszpan zwyczajny rośnie jednak nieco mocniej i z wiekiem może osiągnąć wysokość do 5-6 m.

Liście są niewielkie, w zależności od gatunku i odmiany mają kształt okrągławy do podłużnego i są zimozielone. Pędy mają delikatne, podłużny listwy z kory i wyglądają na lekko czworokątne. Młode gałęzie są zielone, starsze mają korę jasnoszarą. Gęsto się rozgałęziają i bez przycinania mają koronę zwartą i okrągłą. Niepozorne, żółtawobiałe kwiaty zebrane w grona pojawiają się wiosną w kątach liści. Kwiaty są bogate w nektar i stanowią ważne źródło pokarmu dla pszczół.

Ważne gatunki i odmiany bukszpanu w ogrodzie

Krzewy ozdobne z rodzaju bukszpan wykazują znaczne zróżnicowanie w zależności od gatunku i odmiany. Kupując sadzonki bukszpanu można wybierać docelową wysokość krzewu, a także formę i kolor liści. Oto kilka przykładów:

1. Bukszpan wieczniezielony (Buxus sempervirens)

W naturze występuje w południowo-zachodniej i środkowej Europie, w północnej Afryce i zachodniej Azji; w Polsce tylko w ogrodowej uprawie. Rośnie w zaroślach lasów mieszanych i liściastych, można go spotkać również w miejscach zacienionych. W swojej ojczyźnie dorasta do 15 m wysokość, jednak u nas tworzy raczej niskie krzewy ozdobne. Oprócz formy botanicznej dostępne są sadzonki bukszpanu wieczniezielonego odmian hodowlanych, między innymi:

  • Buxus sempervirens 'Suffruticosa' – wolno rosnąca odmiana, wyprostowane pędy dorastają do 100 cm wysokości. Naprzeciwlegle jajowate albo odwrotnie jajowate liście mają długość do 20 mm. Kwiaty drobne i niepozorne. Sadzenie bukszpanu 'Suffruticosa' w formie obwódek i niskich żywopłotów. Możliwe jest cięcie tego bukszpanu w małe kule. 
  • Buxus sempervirens ‘Blauer Heinz’ – odmiana karłowa o wolnym wzroście. Dorasta do 100 cm wysokości. Ciemnozielone latem liście, jesienią i zimą przybierają odcień szaroniebieski. Jest odporny na suszę i zacienienie.
  • Buxus sempervirens'Fastigiata' – krzew o kolumnowym pokroju, dorastający do ok. 400 cm wysokości i 100 cm szerokości. Nietypowa forma wzrostu umożliwia sadzenie bukszpanu w formie żywopłotu formowanego. Sprawdza się też w roli solitera albo w małej grupie. A może zainteresuje cię także ten artykuł o uprawie bukszpanu w donicy?

Polecane akcesoria i nawozy do pielęgnacji drzew i krzewów

2. Bukszpan drobnolistny (Buxus microphylla)

Posiada większą mrozoodporność w porównaniu z bukszpanem wieczniezielonym. Ten japoński (a raczej koreański) krewniak bukszpanów potrafi bez osłony znieść spadek temperatury do -30°C.  Bukszpan drobnolistny doczekał się wielu odmian, na przykład:

Buxus microphylla 'Faulkner'

Odmiana wyhodowana w Stanach Zjednoczonych około 50 lat temu. Wolno rosnący krzew dorasta do 120 cm wysokości. Ciemnozielone, skórzaste liście są podobne do liści borówki brusznicy. Drobne, żółte kwiatki są niepozorne, wyrastają w kątach liści. Nadaje się na obwódki, niskie żywopłoty i małe formy strzyżone – przycinanie bukszpanu w kule i inne bryły.

Buxus microphylla 'Winter Gem'

Bukszpan o szybkim wzroście, luźnym pokroju i ciemnozielonymi, połyskującymi liśćmi. Dorasta do 300 cm wysokości. Cięcie bukszpanu tej odmiany wymagane jest wiosną i w połowie lata. Przycinanie bukszpanu ‘Winter Gem’ w skomplikowane topiary odbywa się jeszcze częściej.

Buxus microphylla 'Rococo'

Odmiana karłowa, osiągająca zaledwie pół metra wysokości po kilkunastu latach wzrostu. Z powodzeniem udaje się uprawa i pielęgnacja tego bukszpanu w donicy albo pojemniku. Może rosnąć na stanowiskach słonecznych, półzacienionych i w cieniu.

Polecane akcesoria i nawozy do pielęgnacji drzew i krzewów

3. Bukszpan kolchidzki (Buxus colchica)

Pochodzący z rejonu Kaukazu i Azji Mniejszej gatunek bukszpanu odznacza się wolnym wzrostem i dużą mrozoodpornością. Jako drzewo może żyć do 600 lat, osiągając wysokość do 15 m i średnicę pnia u podstawy rzędu 30 cm. Liście są ciemnozielone z wierzchu i jasnozielone pod spodem, skórzaste i drobne – 1-3 cm długości.

4. Bukszpan balearski (Buxus balearica)

Jego ojczyzną jest południowa część Hiszpanii, Baleary, Portugalia i północna część Maroko. Rośnie bardzo powoli jako krzew albo drzewo i osiąga wysokość do 3 m. Liście są skórzaste, jajowate, o długości do 4 cm i szerokości do 12 cm. Kwitnie od kwietnia do maja, kwiatostany mają średnicę około 10 mm.

Sadzenie bukszpanu, pielęgnacja i rozmnażanie bukszpanu

Jakie wybrać stanowisko i jak sadzić bukszpan?

Mało wymagający bukszpan zadowala się prawie każdym stanowiskiem, jednak spełnienie paru punktów zapewni mu korzystne warunki do wzrostu. Idealne dla bukszpanu miejsce powinno być słoneczne i ciepłe, ale nie w palącym południowym słońcu. Szczególnie lubi słońce poranne i popołudniowe. Znosi też cień i nie przeszkadzają mu korzenie sąsiednich drzew. Gorące miejsce przy południowej ścianie spowoduje szybkie uszkodzenie liści.

Gleba powinna być dobrze spulchniona i przepuszczalna. Unikać należy gleby skłonnej do zastoju wody. W tym celu ciężkie gleby należy wzbogacać dodatkiem piasku. Najlepsze warunki znajduje bukszpan na podłożu lekko wilgotnym, zasadowym o wartości pH od 6,5 i do 7,5.

Optymalną porą na sadzenie bukszpanu w ogrodzie albo w donicy jest wiosna od marca do maja. Sadzonki bukszpanu wyhodowane w doniczkach można w zasadzie sadzić przez cały rok, o ile tylko ziemia nie jest zmarznięta. Jeśli młoda roślina zostanie posadzona we właściwym czasie, szybko utworzy nowe korzenie, mając dosyć wilgoci i ciepła. Również sadzenie latem jest możliwe, chociaż w tym okresie równolegle roślina tworzy zarówno korzenie, jak i liście. Nowo posadzone bukszpany należy obficie podlać. Aby zmniejszyć parowanie wilgoci z gleby i utrudnić wzrost niepożądanych chwastów, można wokół krzewów wysypać cienką warstwę ściółki z kory albo dojrzałego kompostu.

Podlewanie i nawożenie bukszpanu

W zależności od pory sadzenia utrzymanie właściwej wilgotności podłoża wokół bukszpanów jest mniej lub bardziej pracochłonne. Zasadniczo obowiązuje zasada, że nowe nasadzenia nie powinny ani stać w nadmiarze wody, ani całkowicie przesychać. Latem podlewanie jest zwykle potrzebne co dwa-trzy dni, natomiast jesienią wystarczy raz w tygodniu. Częstotliwość podlewania zależy od struktury gleby, temperatury powietrza, nasłonecznienia, a także wieku i wielkości krzewu.

Ważne jest, aby podawać rzadziej, ale większe dawki wody, niż codziennie podlewać po trochu. Od drugiego roku życia bukszpany wymagają mniej uwagi. Jednak w dłuższych okresach suszy i na stanowiskach, na których ilość opadów deszczu jest niewystarczająca, podlewanie jest konieczne również w późniejszych latach. Trzeba zwracać uwagę, aby woda nie padała na liście, tylko bezpośrednio na strefę korzeni. Jak wszystkie rośliny zimozielone, bukszpany również zimą tracą wilgoć. W okresie od listopada do marca można pomóc im, podając wodę co cztery tygodnie.

Bukszpan w ogrodzie uformowany w kulę, a także jego sadzenie i uprawa
Jakie wymagania ma bukszpan w ogrodzie, a także jego sadzenie, uprawa i pielęgnacja

Gęsty wzrost i soczysta zieleń liści bukszpanu wymagają regularnego podawania składników odżywczych. Rozróżnia się tutaj uprawę krzewów w gruncie w ogrodzie oraz w donicy na balkonie albo tarasie. Wersja doniczkowa wymaga wielu dawek nawozu od marca do sierpnia, ponieważ korzenie mają do dyspozycji mocno ograniczoną przestrzeń zdobywania pokarmu. Stosuje się nawozy płynne albo granulowane przygotowane specjalnie na potrzeby bukszpanu.

Przycinanie bukszpanu i rozmnażanie bukszpanu

Cięcie bukszpanu, mimo jego powolnego wzrostu, jest potrzebne, aby zachować gęstą formę. Krzew toleruje nawet mocny zabieg do starego drewna. Takie radykalne cięcie bukszpanu powinno się przeprowadzić na początku marca. Lekkie formowanie wykonuje się, w zależności od potrzeb, wielokrotnie. Wykorzystuje się szablony i przycinanie bukszpanu pod sznur.

Rozmnażanie bukszpanu wykonuje się przeważnie przez ukorzenianie sadzonek pędowych. Nie jest to wprawdzie trudne, ale wymaga cierpliwości, ponieważ trwa aż pół roku, zanim wytworzą się pierwsze korzenie. Rozmnażanie bukszpanu przez podział krzewu jest ryzykowne, jako że powstają przy tym uszkodzenia rośliny, z których korzystają choroby i szkodniki.

Na rabatach albo w formie żywopłotu bukszpany dobrze znoszą nasze zimy. Inaczej wygląda sytuacja z krzewami w donicach. Są bardziej wrażliwe na przemarznięcie i wymagają osłony przed mrozem. Trzeba przy tym pamiętać, że bukszpan wymaga podlewania również zimą. Wyparowaną przez zimozielone krzewy wilgoć uzupełnia się w dni bez mrozu.

Choroby i szkodniki bukszpanu

Różne choroby i szkodniki zagrażają naszym ulubionym krzewom zwłaszcza w młodym wieku. Często występuje zamieranie pędów oraz plamistość liści. Chorobę wywołują patogeny grzybowe przenoszone przez owady i krople wody. Zakażeniu ulegają przede wszystkim rośliny osłabione, natomiast zdrowe lepiej sobie z chorobą radzą.

Najgroźniejszym szkodnikiem bukszpanów w ostatnich latach stała się ćma bukszpanowa. Poza tym owadem szkody wyrządza również miodówka bukszpanowa i przędziorek bukszpanowiec. Przy mniejszym zagrożeniu albo w początkowej fazie, możliwe jest zwalczanie chorób i szkodników domowymi sposobami. W razie konieczności trzeba sięgać po inne środki ochrony roślin.

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 97,8% czytelników artykuł okazał się być pomocny