Odpowiedzialność karna w prawie polskim za stosowanie mobbingu

Od 2004 roku zjawisko mobbingu w pracy zostało uregulowane prawnie i opisuje je kodeks pracy. Chociaż przy obecnym stanie prawnym mobbingu nie zliczamy do przestępstw, to jednak konkretne zachowania osoby stosującej mobbing w miejscu pracy mogą wyczerpywać znamiona czynu zabronionego. Oznacza to, że naruszanie dóbr osobistych pracownika w pracy może pociągnąć za sobą odpowiedzialność karną.

Pojęcie mobbingu jest dosyć obszerne i często istnieją w nim przejawy przestępstwa. Na przykład za złośliwe i uporczywe naruszanie praw pracowniczych wynikających ze stosunku pracy Kodeks karny (art. 218) przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat dwóch. Podobnie groźby karalne pod adresem pracownika zagrożone są podobnymi konsekwencjami (art. 190 Kodeksu karnego).  Z mobbingiem może się też wiązać pojęcie zniesławienia, również karalne.

Mobbing w pracy i w prawie polskim

Definicja mobbingu – czyli co zaliczamy do psychologicznego terroru

Kodeks pracy w artykule 943 wyjaśnia znaczenie pojęcia mobbingu oraz wymienia prawa pracownika w dochodzeniu zadośćuczynienia i odszkodowania od pracodawcy. Dosłowne sformułowanie wspomnianych przepisów ma następującą treść:

§ 1. Pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi.

§ 2. Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

§ 3. Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

§ 4. Pracownik, który doznał mobbingu lub wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

Rozpoznanie mobbingu i rodzaje działań

Świadome i uporczywe nękanie psychiczne pracownika przez przełożonego albo współpracownika, jak mówi definicja mobbingu, wykazuje następujące przejawy, które muszą zaistnieć łącznie:

  • działania są uporczywe i długotrwałe,
  • działania dotyczą pracownika i są skierowane przeciwko niemu,
  • działania mają na celu poniżenie albo ośmieszenie pracownika, odizolowanie od współpracowników albo wyeliminowanie z grupy,
  • działania powodują nękanie lub zastraszanie pracownika,
  • działania wywołują u pracownika zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, poczucie poniżenia, ośmieszenia albo wyeliminowania z zespołu.
Krzyczący na kobietę szef w pracy, czyli mobbing, jego definicja, porady prawne i rozwiązania
Czym jest mobbing w pracy, czyli jak go rozpoznać, jak z tym walczyć i gdzie szukać pomocy

Na mobbing mogą składać się rozmaite niepożądane działania. Wszystkie wpływają negatywnie na różne aspekty życia zawodowego:

  • na proces komunikacji,
  • na postrzeganie pracownika w środowisku pracy,
  • na relacje między pracownikami,
  • na zdrowie pracownika,
  • na pozycję zawodową.

Znaczenie mobbingu i zapobieganie psychologicznej formie terroru

Przejawy mobbingu w zakładach pracy

Do mobbingu zaliczamy różne działania wpływające zawodowe życie pracownika. Do oznak tego zjawiska należą między innymi następujące zachowania:

  • Przypisywanie sobie cudzych zasług, przy czym okradana osoba nie zwykle dość odwagi, aby przeciwstawić się temu działaniu. W przypadku celowego wykorzystywania autorskiej pracy drugiej osoby bez uprawnienia może to być uznane nie tylko za dręczenie, ale też za naruszenie praw autorskich.
  • Złe samopoczucie w pracy, a nawet na samą myśl o konieczności udania się do miejsca pracy. Może się przejawiać znużeniem, osłabieniem, małą pewnością siebie, a nawet dolegliwościami fizycznymi, jak ból głowy, ból brzucha albo mdłości. Nie każdy potrafi się utożsamiać ze swoim miejscem pracy, ale nikt nie powinien wiązać z nim tak negatywnych skojarzeń.
  • Utrudnianie pracy innego pracownika przez zaplanowane opóźnianie swoich działań zawodowych, próba ośmieszenia wyników osoby mobbingowanej.
  • Rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji i plotek, często na temat spraw osobistych pracownika.
  • Ustawiczne i uporczywe negatywne komentarze i wypominanie błahych błędów. Nękanie i odbieranie pracownikowi prawa do nagród i awansu bez konkretnej przyczyny również oznacza mobbing. Brak obiektywnej oceny pracy wpływa negatywnie na samoocenę pracownika i poczucie jego wartości. Jeśli szukasz więcej informacji, sprawdź także zebrane w tym miejscu artykuły o prawie pracy.

Zapobieganie i przeciwdziałanie mobbingowi

Działanie określane jako mobbing występuje w specyficznym miejscu, jakim jest zakład pracy i nie zawsze jest od razu dostrzegane przez osoby niepodlegające nękaniu i szykanowaniu. W przypadku podejrzenia występowania przemocy w rodzinie wiele instytucji ma prawo wszcząć procedurę pod nazwą „Niebieska Karta”. Skutkiem może być rozwód z orzekaniem o winie stosującego przemoc. W przypadku mobbingu nie wchodzi jednak w rachubę ani „niebieska karta”, ani obrona konieczna.

Cytowany na wstępie art. 943 § 1. kodeksu pracy wyraźnie nakazuje pracodawcy zapobieganie patologicznym działaniom na terenie zakładu pracy. Pracodawca ma obowiązek podejmowania wszelkich działań, które zapobiegają mobbingowi oraz rozwiązują zaistniałe problemy. Zapobieganiu negatywnych zachowań sprzyja odpowiednie wewnętrzne prawo antymobbingowe, tworzenie właściwej etyki i kultury pracy oraz właściwe zarządzanie personelem.

Walka z mobbingiem w dzisiejszych czasach nie jest sprawą beznadziejną. Ofiara mobbingu ma prawo dochodzić swoich roszczeń, licząc przy tym na wsparcie odpowiednich instytucji. Nękany pracownik ma prawo rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia (ale na piśmie z podaniem przyczyny) i walczyć w sądzie o odszkodowanie i zadośćuczynienie.

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 0,0% czytelników artykuł okazał się być pomocny