Równoważny czas pracy jako jeden z bardziej elastycznych systemów

Systemy czasu pracy stosowane przez pracodawców

Określone przez kodeks pracy systemy czasu pracy różnią się od siebie znacząco, ale pozwalają na optymalną organizację pracy z zachowaniem podstawowych praw pracowniczych. Mało tego, dopuszczalna jest praca według więcej niż jednego systemu czasu pracy w konkretnym zakładzie. Przyjęty okres rozliczeniowy nieprzekraczający czterech miesięcy zakłada przeciętny pięciodniowy tydzień pracy z przeciętnie 40 godzinami pracy. Rozróżnia się m.in. następujące systemy czasu pracy:

  • Podstawowy system czasu pracy – w tym systemie dobowy wymiar czasy wynosi 8 godzin w pięciodniowym tygodniu. Każde święto nieprzypadające w niedzielę oraz zwolnienie lekarskie powoduje obniżenie wymiaru czasu pracy o 8 godzin za dzień. Podstawowy system jest najczęściej stosowany w praktyce.
  • Równoważny system czasu pracy – dobowy wymiar czasu pracy może być przedłużony do 12, a nawet 16 albo 24 godzin. Dla zachowania obowiązującej liczby godzin w skali okresu rozliczeniowego, w systemie równoważnym stosuje się dodatkowe dni wolne od pracy albo krótszy dobowy wymiar godzin.
  • Praca w ruchu ciągłym – ze względu na specyficzną technologię produkcji albo konieczność ciągłego zaspokajania potrzeb społecznych, dopuszcza się przedłużenie czasu pracy do 43 godzin w przeciętnym tygodniu i do 12 godzin jednego dnia w niektórych tygodniach.
  • Przerywany czas pracy – w tym systemie harmonogram może przewidywać jedną przerwę w pracę w ciągu doby, która trwa dłużej niż 5 godzin. Aby nie doprowadzać do naruszania nieprzerwanych okresów odpoczynku dobowego, system przerywanego czasu pracy nie może być łączony z systemem równoważnym, ani z weekendowym.
  • Zadaniowy czas pracy – pracodawca w porozumieniu z pracownikiem ustala czas niezbędny do wykonania określonych zadań, z uwzględnieniem ogólnych norm czasu pracy. W tym systemie pracownik sam decyduje o rozkładzie czasu pracy, a pracodawca tylko kontroluje wykonanie zadań. Rozmiar zadań musi umożliwiać wykonanie ich w czasie nie dłuższym niż 8 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy.

Praca w systemie równoważnym – zasady wprowadzania i stosowania

Równoważny czas pracy umożliwia wydłużenie czasu pracy w jednym dniu lub tygodniu i udzielenie pracownikowi czasu wolnego w innym terminie. Planowanie czasu musi uwzględniać dopuszczalne wielkości przeciętne. Okres rozliczeniowy jest okresem, w ramach którego następuje rozliczenie przepracowanych godzin zgodnie z umową o pracę.

Dobowy czas pracy może być przedłużony do 12 godzin. W wyjątkowych wypadkach, do których należy praca przy dozorze urządzeń, dobowy czas pracy może wynieść do 16 godzin w okresie rozliczeniowym jednego miesiąca. Dobowy czas można przedłużyć na przykład przy ochronie osób, nadzorowaniu mienia albo dla pracowników służb ratowniczych lub zakładowych straży pożarnych.

Równoważny czas pracy stosuje się przykładowo:

  • w służbach ratowniczych,
  • w sklepach, które pracują w sobotę i w niedzielę,
  • w zakładach usługowych, gastronomi, hotelach, turystyce, itp.,
  • w rolnictwie.

Stosowanie równoważnego systemu czasu pracy

Zasady i charakterystyka systemu równoważnego

Równoważny system czasu pracy stosuje się, jeśli uzasadnia to organizacja pracy i jej rodzaj, w miesięcznym okresie rozliczeniowym. Pozwala to na przedłużenie czasu pracy do 12 godzin. W pewnych przypadkach okres rozliczeniowy i wymiar czasu pracy w ciągu doby mogą być wydłużone.

  • Jeśli praca jest uzależniona od warunków atmosferycznych i pór roku, okres rozliczeniowy może być wydłużony do czterech miesięcy.
  • Dozór urządzeń i pozostawanie w stanie gotowości do pracy pozwala wydłużyć dobowy czas pracy do 16 godzin w miesięcznym okresie rozliczeniowym.
  • Pracownicy służb ratowniczych oraz straży pożarnej i ochrony osób i mienia, mogą mieć wydłużony okres dobowy pracy do 24 godzin w okresie rozliczeniowym jednego miesiąca.

Informacje o systemach czasu pracy stosowanych w firmie zawierają przepisy wewnątrzzakładowe. Może to być regulamin pracy, układ zbiorowy albo obwieszczenie. W informacji wskazuje się liczbę osób objętych równoważnym systemem czasu pracy, okres rozliczeniowy oraz warianty wymiarów dobowych w poszczególnych dniach. Jeśli szukasz więcej porad, sprawdź także zebrane w tym miejscu artykuły o prawie pracy.

Harmonogram dla pracowników równoważnego systemu czasu pracy

System równoważny wiąże się z pracochłonnym planowaniem czasu pracy. Dla każdego pracownika trzeba opracować indywidualny harmonogram. Zawiera on godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy każdego dnia oraz dni wolne z wyszczególnieniem tytułu: np. w zamian za pracę w niedzielę i wolną sobotę, przekroczenie dobowej normy w innym dniu.

Harmonogram ustala się na okres co najmniej jednego miesiąca, nawet jeśli okres rozliczeniowy jest dłuższy. Firma, która stosuje dwu- albo trzymiesięczny okres rozliczeniowy, może wykonywać grafik na jeden miesiąc. Powinien być dostępny dla pracownika w formie pisemnej lub elektronicznej.

Biurowe miejsce pracy, pracownicy w biurze, pracownicy korzystają z komputerów, zrównoważony system pracy na różnych stanowiskach, warunki pracy a zrównoważony system pracy
Jaki system pracy wprowadzić w miejscu pracy i jak egzekwować go u pracowników

Praca w systemie równoważnego czasu pracy może być pracą zmianową. Harmonogram powinien zakładać liczbę godzin zgodną z wymiarem czasu pracy i wymiarem etatu pracownika, a także dawać mu gwarancję odpoczynku dobowego i tygodniowego. Pracownik pracujący 12 godzin dziennie będzie raczej miał 2-3 dni robocze w tygodniu, a nie 5 z opcją następnego tygodnia wolnego, co mogłoby skutkować przemęczeniem.

Szczególną kategorię pracowników stanowią osoby, które ukończyły 15 lat i nie mają jeszcze ukończonych 18. Mogą być zatrudnieni na umowę o naukę zawodu, przyuczenie do wykonywania określonej pracy i o wykonywanie prac lekkich. Młodociany nie może pracować więcej niż 8 godzin na dobę, a do 16 roku życia – tylko 6 godzin. Nie można zatrudniać młodocianego w porze nocnej ani w godzinach nadliczbowych. Jak widać, zatrudniając młodocianych, trzeba zastosować wobec nich odpowiedni system pracy. Minimalne wynagrodzenie młodocianych jest określone jako procentowa kwota od wynagrodzenia bazowego (w 2021 r. kwota bazowa wynosi 5331,47 zł).

Nadgodziny średniotygodniowe i dobowe

W systemie równoważnym czasu pracy również mogą się pojawiać godziny nadliczbowe. Pracą nadliczbową w tym systemie jest praca wykonywana ponad dobowy wymiar, wynikający z obowiązującego harmonogramu. Praca przekraczająca 40 godzin w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym jest również nadliczbowa. Zgodnie z Kodeksem pracy, tygodniowy czas pracy łącznie z nadgodzinami nie może przekraczać średnio 48 godzin w okresie rozliczeniowym. Kodeks pracy określa szczegółowo prawa i obowiązki pracownicze, również rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia i z wypowiedzeniem.

Nadgodziny dobowe mają miejsce, jeśli pracownik przekracza wymiar dobowy. Każda kolejna godzina ponad czas ustalony jest nadgodziną dobową. Jeśli natomiast pracownik przepracował więcej niż 40 godzin tygodniowo, pojawiają się nadgodziny średniotygodniowe. Ich ustalenie wykonuje się po zakończeniu okresu rozliczeniowego i rozliczeniu nadgodzin dobowych. W każdym razie praca w godzinach nadliczbowych wiąże się z wyższym wynagrodzeniem, chyba że pracownik otrzyma za nie czas wolny.

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 0,0% czytelników artykuł okazał się być pomocny