Unieważnienie małżeństwa w kościele katolickim

Zgodnie z zasadą nierozerwalności związku małżeńskiego, rozwód kościelny w prawie kanonicznym nie istnieje. Jeśli zachodzą określone przesłanki, w kościele katolickim możliwe jest natomiast anulowanie ślubu, czyli uznanie związku za niebyły. Unieważnić małżeństwo może sąd biskupi.

Skarga procesowa o unieważnienie małżeństwa kościelnego zawiera powody, które uzasadniają anulowanie związku. Główne przyczyny uznania małżeństwa za niebyłe, to wady obrzędu, różnica wiary, pokrewieństwo albo choroba psychiczna. Koszty postępowania przed sądem kościelnym wynoszą ok. 2000 zł bez kosztów biegłego sądowego i adwokata.

Anulowanie ślubu cywilnego, czyli uznanie małżeństwa za niebyłe

Przyczyny unieważnienia małżeństwa przez sąd

Jeśli istnieją odpowiednie przesłanki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje instytucję unieważnienia małżeństwa. Bez względu na przyczyny, unieważnienie małżeństwa musi stać się prawomocne, aby zaistniały skutki prawne w tym zakresie. Rozwód z orzekaniem o winie albo za porozumieniem stron należy wyraźnie rozróżnić od unieważnienia małżeństwa.

Ślub cywilny albo kościelny zostaje zawarty, kiedy kandydaci na małżonków zgodnie złożą odpowiednie oświadczenia przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo przed duchownym określonego wyznania. Aby oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński były ważne i pociągały za sobą konsekwencje prawne, konieczne jest zachowanie pewnych przesłanek. Te właśnie przesłanki mogą stać się podstawą do uznania wspomnianych oświadczeń małżonków za niebyłe.

  • Brak wymaganego wieku – podstawowym warunkiem dla osób zamierzających zawrzeć związek małżeński jest wiek. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 10 mówi, że związku małżeńskiego nie mogą zawrzeć osoby, które nie ukończyły 18 lat. Z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić kobiecie, która ukończyła 16 lat na zawarcie małżeństwa. Z tego wynika, że sąd może uznać małżeństwo za niebyłe, jeśli mężczyzna nie miał wymaganego wieku 18 lat, kobieta – 16 lat, albo zawarła je kobieta w wieku poniżej 18 lat bez zgody sądu. Żądanie unieważnienia małżeństwa jest bezprzedmiotowe, jeśli kobieta zaszła w ciążę albo mężczyzna przed złożeniem powództwa osiągnął wiek 18 lat.
  • Osoba ubezwłasnowolniona – przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w art. 11 wskazują, że związku małżeńskiego nie może zawrzeć osoba całkowicie ubezwłasnowolniona. Ta przesłanka stanowi podstawę do domagania się przez drugiego z małżonków unieważnienia związku. Ta ważna przesłanka wygasa, jeśli nastąpiło uchylenie ubezwłasnowolnienia.
  • Choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy – te powody nie zawsze są wystarczające, ponieważ w przypadku stanu zdrowia psychicznego lub stanu umysłu niezagrażającego małżeństwu i przyszłemu potomstwu, sąd może tej osobie zezwolić na zawarcie małżeństwa. Podobnie jak w przypadku ubezwłasnowolnienia, również tutaj nie może sąd orzec unieważnienia małżeństwa, jeśli choroba psychiczna jednego z małżonków ustała.
  • Pokrewieństwo lub powinowactwo – jest to kolejna przeszkoda na drodze do zawarcia małżeństwa. Nie jest ono możliwe w przypadku krewnych w linii prostej, czyli dzieci, rodziców, dziadków oraz rodzeństwa. Wyłączeni są również powinowaci, jak zięć-teściowa, teść-synowa, ojczym-pasierbica, a także adoptujący i adoptowany. W wyjątkowych sytuacjach sąd może wydać zgodę na małżeństwo między powinowatymi.
  • Bigamia – pozostawanie w związku małżeńskim wyklucza zawarcie drugiego małżeństwa. Poza tym, że bigamia jest przestępstwem według prawa karnego, na gruncie prawa cywilnego stanowi przesłankę do domagania się unieważnienia małżeństwa zawartego przez osobę zamężną lub żonatą.
  • Błędy w oświadczeniu woli – jest grupa przesłanek dotycząca wad oświadczenia woli o zawieraniu małżeństwa. Sąd może uznać małżeństwo za niebyłe, jeśli składająca oświadczenie osoba nie miała świadomości swojego czynu, była wprowadzona w błąd, co do tożsamości drugiej osoby albo zmuszona do złożenia oświadczenia groźbą i szantażem. Po wykryciu błędu tożsamości, odzyskania świadomości czynów lub ustania obawy związanej z groźbą, zainteresowana osoba ma pół roku na żądanie unieważnienia małżeństwa.

Tryb postępowania i skutki unieważnienia małżeństwa

Postępowanie w sprawie o unieważnienie małżeństwa

W sytuacjach, które są określone w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a które zostały powyżej krótko przedstawione, możliwe jest unieważnienie małżeństwa. Pozew w tej sprawie wnosi się do sądu okręgowego właściwego dla ostatniego wspólnego zamieszkania małżonków, jeśli chociaż jedno z nich nadal tam przebywa. W innym przypadku właściwym będzie sąd dla ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego, a z braku takiej możliwości – adres zamieszkania powoda.

Pozew, czyli pismo procesowe wszczynające postępowanie o unieważnienie małżeństwa może złożyć każdy z małżonków. W przypadku bigami oraz pokrewieństwa wytoczenie powództwa o unieważnienie związku małżeńskiego może złożyć osoba, która ma w tym interes prawny, a także prokurator.

Unieważnienie małżeństwa kościelnego, tryb postępowania i skutki unieważnienia małżeństwa
Z jakich przyczyn sąd może unieważnić małżeństwo, rozwód kościelny a prawo kanoniczne

Istotną rzeczą jest zamknięta lista przyczyn dopuszczających unieważnienie małżeństwa, ustanowiona w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Oznacza to, że nie jest możliwe skuteczne anulowanie małżeństwa w oparciu o inne przesłanki. Nie można również unieważnić małżeństwa, jeśli ono ustało, na przykład na skutek rozwodu. Wyjątek stanowi tutaj bigamia oraz pokrewieństwo między małżonkami. Unieważnienie małżeństwa jest możliwe nawet po śmierci małżonka, jeśli tylko za jego życia zostało wszczęte postępowanie. Zmarłego małżonka zastępuje wyznaczony przez sąd kurator. Jeśli szukasz więcej porad, sprawdź także zebrane w tym miejscu artykuły o prawie i przepisach.

Skutki unieważnienia małżeństwa

W odróżnieniu od rozwodu, unieważnienie małżeństwa wywołuje skutki wstecz. Uznaje się je za niebyłe od początku, ponieważ małżonkowie nie mieli prawa zawrzeć związku małżeńskiego i stało się ono nieważne. Co do skutków unieważnienia małżeństwa, Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje przepisy o rozwodzie. Małżeństwo jest traktowane jako niebyłe, jednak sąd może decydować o wspólnych dzieciach i majątku małżonków.

Po orzeczeniu nieważności małżeństwa małżonkowie uzyskują stan wolny i wracają do poprzedniego nazwiska. Ustają prawa, obowiązki oraz powinowactwo między małżonkami. Dziecko, które urodziło się w unieważnionym małżeństwie, jest uznane za urodzone w małżeństwie. Sąd orzeka o tym, który z małżonków zawarł małżeństwo w złej wierze, a także rozstrzyga kwestie majątkowe.

Jeśli chodzi o indywidualną własność małżonków, o tym ile kosztuje rozdzielność majątkowa, decyduje moment jej ustanowienia. Koszty intercyzy u notariusza nie są zbyt wysokie i wynoszą rzędu 500-600 zł. Sporządzenie takiej umowy zabezpiecza przed długami małżonka. Intercyza jest możliwa również w trakcie trwania małżeństwa, ale koszty są już znacznie wyższe.

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 0,0% czytelników artykuł okazał się być pomocny