Jak wyglądają żonkile i skąd pochodzą?

Ojczyzna i botaniczne dane Narcissus jonquilla

Narcyz żonkil jest rozpowszechniony w Europie Południowej, szczególnie na Półwyspie Iberyjskim, oraz w Afryce Północnej, przede wszystkim w Algierii. Zadomowił się nawet i zdziczał w zachodnich Bałkanach w Dalmacji. Obok pierwotnego gatunku i jego naturalnych hybryd wykorzystuje się często żonkile do tworzenia krzyżówek z innymi gatunkami i odmianami. Aby uporządkować liczne kultywary narcyzów, których liczba dawno już przekroczyła 20 tysięcy, sklasyfikowano je w 12 grupach. Do grupy z numerem 7 należą właśnie mieszańce jonquilla.

Nazwa rodzajowa narcyz pochodzi od greckiego słowa narkein (νάρκειν) = „oszołomić, poddać narkozie”. Według mitologii greckiej takie imię – Narcissus – nosił urodziwy syn boga Kefisosa inimfy Leiriope. Dumny ze swojej urody, bez serca odrzucił uczucia swoich wielbicieli i wielbicielek, wśród nich górskiej nimfy o imieniu Echo. Bogowie ukarali go niespełnioną nigdy miłością własną: zakochał się we własnym odbiciu w lustrze i zmarł z tęsknoty. Na grobie wyrósł kwiat nazwany jego imieniem.

Epitet gatunkowy „żonkil”, po hiszpańsku junquillo, wywodzi od łacińskiego słowa juncus = „sitowie”. A to z kolei wynika z prostej obserwacji, że równowąskie liście żonkila w odróżnieniu od innych narcyzów są okrągłe w przekroju i przypominają sitowie.

Narcyz a żonkil – jak wyglądają żonkile?

Jak wspomnieliśmy na wstępie, zestawienie elementów „narcyz a żonkil” oznacza prostą relację: narcyz to rodzaj botaniczny, do którego należy żonkil. Kwiaty Narcissus jonquilla są symbolem, podobnie jak tulipany i forsycje, Wielkanocy i początku wiosny. Charakterystyczny kształt kwiatów i ich wesoły, żółty kolor mogą być ozdobą w ogrodzie przez wiele lat na tej samej rabacie.

Zarówno forma botaniczna gatunku, jak i mieszańce żonkila rozwijają na jednym pędzie dwa od sześciu jaskrawożółtych kwiatów o średnicy ok. 2,5 cm, przy czym przykoronek jest nieco ciemniej zabarwiony. Płatki są szeroko owalne i przykoronek stosunkowo krótki. Kwiaty żonkila mają subtelny, bardzo charakterystyczny zapach.

Żonkile i zbliżenie na ich kwiaty, a także sadzenie żonkili, uprawa i pielęgnacja

Okres kwitnienia przypada między połową kwietnia i majem. Kwiaty pojawiają się później niż u wszystkich innych dzikich narcyzów. Wyjątek stanowi Narcissus serotinus, który w rejonie śródziemnomorskim kwitnie dopiero między wrześniem i listopadem i dlatego nie może u nas rosnąć. Jeśli szukasz więcej porad i inspiracji, sprawdź także zebrane w tym miejscu artykuły o kwiatach ogrodowych.

Uprawa i pielęgnacja żonkili w ogrodzie

Wybór odpowiedniego stanowiska i sadzenie żonkili

Narcyz żonkil jest niezwykle łatwą w pielęgnacji rośliną cebulową. W ogrodzie czuje się najlepiej w miejscu słonecznym albo półzacienionym. Optymalne jest stanowisko z wystarczającą ilością promieni słonecznych, dobrze przepuszczalną glebą z próchnicą i równomierną wilgotnością. W miejscach mocno nasłonecznionych kwiaty utrzymują się krótko, dlatego idealne są z czasową osłoną. Ważne jest, aby cebule żonkili (podobnie jak innych roślin cebulowych) nigdy nie doświadczały zastoju wody, co szybko prowadzi do ich zgnilizny.

Zbyt piaszczyste podłoże zapewnia kwiatowym cebulom zbyt mało wilgoci i hamuje rozwój korzeni. Zanim wykona się sadzenie żonkili, należy rabatę odpowiednio wzbogacić wysokiej jakości ziemią ogrodową o wartości pH 6,5-7 i zapewnić dobry odpływ nadmiaru wody. Krótkoterminowo mogą żonkile stać w doniczce w mieszkaniu jako zwiastuny wiosny. Temperatura nie powinna przekraczać 10-15°C, ponieważ im cieplejsze będzie miejsce, tym krócej utrzymają się kwiaty.

Żonkile wytwarzają cebule przybyszowe, które wykorzystuje się do rozmnażania roślin. Kiedy po przekwitnieniu (pod koniec czerwca albo w lipcu) nadziemne części żonkili zaczynają więdnąć i obumierać, wykopuje się cebule i przechowuje w chłodnym i ciemnym miejscu. Sadzenie żonkili wykonuje się jesienią przed pierwszymi mrozami, najlepiej we wrześniu. Wcześniejsze sadzenie ma tę zaletę, że rośliny mają czas na ukorzenienie się i łatwiejsze przetrwanie okresy zimy i mrozów.

Jako głębokość sadzenia zaleca około trzykrotną wysokość cebulek żonkili, zwykle 10-15 cm. Mniejsze cebulki, na przykład gatunku botanicznego, sadzi się nieco płycej. Sadzenie żonkili grupowo wymaga zastosowania odstępów między pojedynczymi cebulami rzędu 12-15 cm. W przypadku ciężkiej gleby albo uprawy w pojemniku, można zastosować na dnie dołka do sadzenia warstwę drenażową o grubości 1-2 cm z piasku albo żwiru. Zapewni ona lepsze odprowadzanie nadmiaru wody i zapobiegnie zgniliźnie cebuli.

Polecane do kwiatów w domu i ogrodzie

Podlewanie, nawożenie i inne zabiegi pielęgnacyjne żonkila

Żonkile są mocnymi i łatwymi w uprawie roślinami, które nie tolerują jednak nadmiaru wody Z tego względu podlewanie roślin cebulowych jest konieczne tylko na całkiem suchych stanowiskach. Na glebach próchnicznych i żyznych wystarczy zwykle woda z opadów deszczu. Żonkile w doniczkach należy podlewać umiarkowanie, unikając nadmiaru wilgoci.

Narcyzy żonkile, które wiosną witają złotymi kwiatami wiosnę, rosną najczęściej przez wiele lat w tym samym miejscu. Aby utrzymać ich mocny wzrost i bujne kwitnienie, konieczne jest nawożenie. Z podawaniem nawozu należy wystartować, kiedy liście wyrosną z ziemi mniej więcej na szerokość dłoni. Żonkile potrzebują dużej ilości składników pokarmowych i - w zależności od rodzaju nawozu – wymagają kilku zabiegów nawożenia.

Żonkile w czasie kwitnienia, a także sadzenie żonkili, uprawa i pielęgnacja

Pielęgnacja żonkili wymaga usuwania przekwitłych i zwiędłych kwiatów, aby uniknąć wydatkowania przez roślinę zbędnej energii na tworzenie nasion. Ważne jest przy tym, aby chronić liście i pozostawić je tak długo, aż same pożółkną i uschną. W ten sposób roślina jest w stanie zgromadzić w organie przetrwalnikowym – w cebuli – odpowiedni zapas energii na wiosenny rozwój.

Glebę wokół cebulek należy ostrożnie spulchniać i usuwać ewentualnie chwasty. Jako osłona zimowa może posłużyć cienka warstwa kompostu położona najlepiej na początku listopada. Do następnego roku organiczna substancja stanie się dostępna dla kwiatów.

Choroby i szkodniki narcyzów

Typowymi szkodnikami narcyzów są udnica cebulówka oraz pobzyg cebularz. Larwy udnicy żerują w cebulkach powodując więdniecie, a często obumarcie rośliny. Pobzyg cebularz, zwany narcyzówką, jest muchówką, której larwy również uszkadzają cebule. Zabieg ratowniczy opanowanych cebul jest trudny i udaje się czasem pod warunkiem wczesnego wykrycia szkodników. Cebule wyjmuje się z ziemi i zanurza na dwie godziny w wodzie o temperaturze 44°C. W tych warunkach larwy nie przeżywają, a cebule trzeba dokładnie osuszyć i przechować do jesiennego sadzenia.

Szkody wyrządzane przez nornice, które z upodobaniem zjadają bulwy i cebule kwiatów, w przypadku żonkili nie mają miejsca, ponieważ gryzonie unikają trujących cebulek. Czasem zdarza się natomiast choroba grzybowa atakujące cebule. Zainfekowane cebule szybko gniją, trzeba je możliwie szybko usuwać, a na miejscu wystąpienia choroby nie należy sadzić ponownie narcyzów przez co najmniej pięć lat, ponieważ grzyb długo utrzymuje się w glebie.

Żonkil jako symbol powstania w getcie warszawskim

Otwarcie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w 2013 roku w 70. rocznicę powstania w getcie zainspirowało Ewę Budek z zespołu organizacyjnego muzeum do stworzenia prostego symbolu pamięci o powstaniu. Pomysł kwiatowych przypinek noszonych 19 kwietnia nasunęły autorce projektu czerwone maki przypinane Brytyjczykom 11 listopada dla uczczenia bohaterów poległych za ojczyznę.

Idealnym kandydatem na kwiat-symbol powstania w getcie warszawskim okazał się żonkil. Żaden inny kwiat nie przypomina bardziej żółtej Gwiazdy Dawida, naznaczenia Żydów w okresie wojny. Żółte kwiaty, często żonkile właśnie, otrzymywał co roku od nieznajomej osoby Marek Edelman – jeden z przywódców powstania i strażnik pamięci o nim. Papierowy żonkil odnosi się do ważnego żydowskiego symbolu, a jednocześnie odwraca narzucone przez Niemców negatywne naznaczenie – pokazuje pamięć, solidarność i nadzieję.

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 93,6% czytelników artykuł okazał się być pomocny