Jesteś tu: Wszystko, co musisz wiedzieć o...

Kalenica, kosz dachowy, okap czy połać – jakie są główne elementy dachu?

Konstrukcja dachu jest projektowana razem z innymi elementami domu. Ze względu na ważną rolę jaką spełnia dach nie może być mowy o pomyłkach. Projektant przy wyborze konstrukcji rozważa najważniejsze czynniki, czyli obciążenia zmienne i stałe. Każdy element konstrukcyjny dachu spełnia swoją ważną rolę. Niektóre przenoszą obciążenia, inne usztywniają. Niektóre części dachu są charakterystyczne tylko dla niektórych typów, czyli stosuje się je przy pewnej rozpiętości lub przy dachach stromych. W przypadku konstrukcji dachu wszystko ma znaczenie, poczynając od projektu, przez zastosowanie odpowiednich materiałów budowlanych, na wykonawstwie kończąc.

Chcesz wiedzieć, ile będzie kosztować budowa Twojego dachu? Kliknij tu i otrzymaj oferty od firm z Twojej okolicy lub skorzystaj z tego darmowego kalkulatora kosztów wykonania dachu.

opublikowano: 13 grudnia 2016
Ocena: 5,0/5 (głosów 1)

Kalenica, okap, kosz dachowy - czyli więźba dachowa ze wszystkimi szczegółami

Z jakich obligatoryjnych elementów składa się dach?

Do głównych, podstawowych części dachu zaliczamy  takie elementy jak więźba dachowa, kalenica, połać dachowa oraz krawędź koszowa, określana jako kosz. Każdy z wymienionych elementów składa się z kolejnych członów.

Więźba dachowa to do pewnego stopnia szkielet dachu. Jest skompilowana z belek z których każda ma swoje położenie i razem z innymi odpowiada za stabilność konstrukcji. Krokiew to belka o ułożeniu ukośnym. Rzędy krokwi tworzą linię dachu. Kalenica to właśnie najwyższa część dachu utworzona poprzez krokwie połączone na górze. Kalenica musi być odpowiednio podparta. Oparcie dla krokwi stanowi murłata, która jest montowana poziomo.

Podporę dla krokwi stanowią także jętki - to one łączą pary krokwi. Ze względu na funkcję zwiększającą nośność jętki powinny być odpowiednio sztywne. W celu lepszego usztywnienia stosuje się klocki usztywniające, w szczególności jeśli jętki są zrobione z desek.

Kolejnymi elementami tworzącymi szkielet są kleszcze, miecze, słupy oraz belki podwalinowe. Do niezbędnych fragmentów należą również wiązary oraz wiatrownice - te ostatnie również usztywniają więźbę dachową. Za sztywność konstrukcji odpowiada także zastrzał - w formie belki ukośnej.

Połać dachowa to górna płaszczyzna dachu, jest pokrywana różnymi materiałami w zależności od założeń projektowych. Połać dachowa może występować w formie strzechy czy gontu, różnego rodzaju blach (na przykład trapezowej) lub dachówki. Jeżeli chciałbyś się dowiedzieć więcej o różnego rodzaju pokryciach zewnętrznych dachu – zachęcamy do zapoznania się z tymi materiałami.

Połać dachowa rzadko składa się z jednej połaci, najczęściej mamy do czynienia z kilkoma, w zależności od rodzaju dachu. Podział pomiędzy poszczególnymi połaciami zaznaczone są przez kalenice. Występują odpowiednio kalenica główna oraz kalenica narożna.

Konstrukcja dachu to również kosz dachowy. Jest to wklęsła krawędź, stąd pochodzi nazwa - krawędź koszowa. To kluczowe miejsce ma ogromne znaczenie dla szczelności dachu. Styk dwóch krawędzi będzie narażony na duże obciążenia, tamtędy będzie spływała woda deszczowa i gromadził się śnieg. Tak więc każdy najmniejszy szczegół przy montażu ma znaczenie.

Nośna konstrukcja dachu oparta jest na więźbie dachowej, najczęściej wykonanej z drewna. W dużych budynkach (na przykład halach produkcyjnych), stosowane są elementy żelbetowe lub tak zwane kratownice, czyli konstrukcja prętowa (wiązary stalowe).

Rodzaj dachu a jego konstrukcja

Istnieją różne rodzaje dachów i w związku z tym ich konstrukcja różni się między sobą. Inaczej projektuje i wykonuje się dach płaski, odmiennie dach wielospadowy. Spośród mniej prozaicznych i popularnych rozwiązań można wymienić na przykład dachy pulpitowe lub dachy kolebkowe.

Dachy pulpitowe to najczęściej pojedyncza skośna płaszczyzna, o dość nieznacznym kącie nachylenia. Tego typu konstrukcje w ostatnim czasie zyskały na popularności gdyż są synonimem nowoczesnej architektury. W przeciwieństwie do dachów pulpitowych dachy kolebkowe charakteryzują się kolistą strukturą - bardzo ciężką wykonawczo. Niektóre projekty zakładają też tworzenie pewnego rodzaju hybryd, w których znajdują zastosowanie różne formy.

Konstrukcja dachu zależy od jego rodzaju. Przy dachach płaskich stosuje się najczęściej konstrukcję płatwiowo - kleszczową. Więźba składa się z wiązarów. Stosuje się krokwie, słupy i kleszcze. W przypadku dachów płaskich usztywnieniem są miecze oraz zastrzały. Więźba płatwiowo - kleszczową jest używana również w dachach o tradycyjnej budowie dachów dwuspadowych oraz jednospadowych.

Z konstrukcji opartej na kratownicy (wiązary stalowe, wiązary kratowe) korzysta głównie budownictwo przemysłowe oraz użyteczności publicznej. Z tego rodzaju konstrukcjami dachowymi mamy do czynienia w przypadku wielkopowierzchniowych zakładów produkcyjnych, magazynów czy hipermarketów. Jednakowoż w budownictwie jednorodzinnym zaznacza się wzrost zainteresowania tą technologią konstrukcyjną. Wiązary kratowe w budynkach prywatnych są wykonywane z drewna, a duża część inwestorów i wykonawców docenia ich pozytywne strony. Do zalet wykorzystania tej techniki konstrukcyjnej dachu można zaliczyć stosunkowo niski koszt i wysoką szybkość montażu. Przy budowie niewielkich domków letniskowych, działkowych czy bungalowów stosowana jest więźba krokwiowo - belkowa. Prosta konfiguracja elementów przekłada się na szybkość realizacji.

Innym rodzajem konstrukcji jest więźba jętkowa, która jest zalecana jeśli dom ma mieć zagospodarowane poddasze do celów użytkowych. Konstrukcja dachu z powyższego opisu odpowiada najlepiej standardowemu dachu dwuspadowemu o budowie tradycyjnej.

Obciążenie dachu a jego konstrukcja

Kalenica, kosz dachowy, krawędź koszowa, więźba - to tylko terminy, jednak za nimi kryje się bezpieczeństwo konstrukcji i pewność że obciążenia działające na dach nie będą zbyt duże.Na dach działają obciążenia różnego rodzaju. Uogólniając są to obciążenia stałe i zmienne. Obciążenia stałe to ciężar poszczególnych elementów konstrukcyjnych więźby dachowej. Liczy się również izolacja i połać dachowa, a właściwie ich ciężar. Pokrycie dachu musi odpowiadać ciężarowi określonemu w projekcie. Wszystkie elementy dachu: kalenica, kosz dachowy, połać dachowa i więźba muszą odpowiadać na wyzwania obciążenia zmiennego. Więźba dachowa i połać dachowa powinny być projektowane i wykonywane tak, aby zminimalizować niekorzystne działanie tych obciążeń.

W skład obciążeń zmiennych działających na dach wchodzą obciążenia spowodowane śniegiem, obciążenia wiatrowe oraz w pewnym stopniu również wody deszczowej. Jednak w przypadku deszczówki największe znaczenie ma kosz dachowy i odpowiednio wykonana i zabezpieczona krawędź koszowa. Do zmiennych obciążeń można przyporządkować ponadto obciążenia użytkowe, są one jednak ściśle powiązane z dachami płaskimi.

Obecnie dach płaski pełni często rolę terenu zielonego lub tarasu, a wszystkie obciążenia które będą na niego działały w związku z tym należy brać pod uwagę na etapie projektu. Więcej informacji o kosztach budowy i wymaganiach projektowych domów z płaskim dachem znajdziesz tu.

Obciążenie od wiatru dotyczy właściwie każdego dachu, a w największym stopniu dachów o bardzo dużym nachyleniu. Połać dachowa powinna więc być wyjątkowo odporna od strony nawietrznej.

Podobnie obciążenie od śniegu dotyczy każdej konstrukcji dachu. Tak więc na etapie projektu należy brać pod uwagę różne scenariusze zakładające największe naprężenia.

Połać dachowa oraz pokrycie powinno być dostosowane do całej struktury. W przypadku remontu  dachu, jeśli w zamiarze jest zastosowanie innego, cięższego pokrycia niż dotychczasowe, należy wzmocnić konstrukcję. Przy budowie nowego dachu lub remoncie starego należy pamiętać o odpowiednim stabilnym połączeniu pomiędzy modułami.

Materiał na pokrycie jako zwieńczenie dachu

Materiał na pokrycie dachu ma nie mniejsze znaczenie niż odpowiednio skonstruowana więźba, kalenica czy kosz dachowy. Od wyboru materiału będzie zależeć czy pokrycie będzie trwałe, estetyczne oraz czy nie będzie wymagało napraw.

Bardzo często wykorzystywanym materiałem jest papa smołowa lub asfaltowa. Nie charakteryzuje się trwałością, dobrymi parametrami ani estetycznym wyglądem. Powodem dla którego jest stosowana jest jej niska cena. Często układa się ją na kilka warstw, w celu lepszego zabezpieczenia szczelności dachu. Atrakcyjną alternatywą są papy termozgrzewalne. Są dużo bardziej wytrzymałe, trwalsze i odporne na uszkodzenia. Istnieją dwa zasadnicze rodzaje: papy wierzchniego krycia oraz papy podkładowe. 

Następnym często wykorzystywanym materiałem na pokrycie dachów są blachy dachowe. Na szczególną uwagę zasługuje blacha ocynkowana. Ten rodzaj blachy odznacza się bardzo dobrymi parametrami technicznymi oraz nowoczesnym wyglądem. Ich żywotność wynosi nawet kilkadziesiąt lat. Jeszcze trwalsze są blachy alucynk, oba rodzaje blachy występują także jako blacha trapezowa. Więcej informacji o blachodachówce znajdziesz tu, natomiast na temat blachy trapezowej w tym miejscu.

Innym rozwiązaniem są dachówki ceramiczne, które mają całą plejadę zalet. Przede wszystkim są odporne na czynniki atmosferyczne, wahania temperatur oraz są ognioodporne. Wybitnie trwałe, prezentują się znakomicie na dachach o różnej konstrukcji. Łatwo za ich pomocą zabezpieczyć krawędź koszową. Występują w różnych wzorach i wariantach kolorystycznych. Wadą dachówek ceramicznych jest ich waga, więźba dachowa musi być skonstruowana bardzo solidnie aby móc nimi pokryć dach. Są również drogie. Więcej informacji na temat dachówki ceramicznej znajdziesz w tych artykułach.

Alternatywnie można wybrać dachówki cementowe, które są sporo tańsze. Są trwałe, ognioodporne i wytrzymałe na temperaturę. Nadają się prawie do każdego rodzaju dachu. Ich wadą jest konieczność cyklicznego przeprowadzania odnawiania poprzez malowanie. Zalety i wady dachówki cementowej szczegółowo omawia również ten materiał.

Kolejnym rozwiązaniem jest zastosowanie gontów bitumicznych. Obecnie produkowane gonty z wyglądu przypominają dachówki. Gonty są trwałe i odporne na działanie różnych czynników, w tym biologicznych. Jednak podłoże pod gonty musi być płaskie, tak więc koszty finalne wzrastają. Więcej o gontach znajdziesz tu.

Bardzo istotny z punktu widzenia szczelności dachu jest montaż dachówek w koszu. Kosz dachowy i krawędź koszowa to "wąskie gardła" które mogą mieć decydujące znaczenie dla ochrony przed wodą deszczową. Ze względu na jego specyfikę kosz dachowy wymaga przycięcia dachówek i odpowiedniego ich montażu.

Istnieje szereg wytycznych co do materiałów i technologii prawidłowego wykonania więźby dachowej a także pokrycia dachu. Normy wykonawcze i materiałowe mówią nam o klasyfikacji materiałów, stopniach obciążeń oraz wielu innych ważkich kwestiach. Europejskie normy i wytyczne powinny być bazą przy konstrukcji dachowej wieńczącej każdy dom.

Zaloguj się aby dodać komentarz

Zaloguj


Jeżeli jeszcze nie masz konta, zarejestruj się bezpłatnie.

Tematy związane z tym artykułem:

Znajdź firmę budowlaną
Zobacz tu!
Domy szkieletowe!


Artykuły łazienkowe

Ta strona korzysta z plików cookies.

Więcej informacji znajdziesz w polityce cookies.


Zamknij